Người lớn mới học vẽ nên bắt đầu bằng việc vẽ những đồ vật đơn giản đặt ngay trước mặt, như cái cốc, quả cam, đôi dép, mỗi ngày mười lăm tới hai mươi phút, với một cây bút chì và giấy thường. Thứ cần luyện đầu tiên là con mắt biết nhìn hình, chứ không phải đôi tay khéo.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Tập đầu tiên này dành cho những ai từng nói câu "mình không có hoa tay" rồi cất cây bút đi từ hồi cấp hai. Mình sẽ kể một lộ trình ba tháng rất đời thường, và vì sao phần lớn người lớn bỏ cuộc ở tuần thứ hai chứ không phải vì thiếu năng khiếu.
Vì sao người lớn học vẽ khó hơn trẻ con ở một chỗ, dễ hơn ở chỗ khác?
Trẻ con vẽ mà không sợ xấu. Người lớn thì ngược lại, mình đã quen làm giỏi một việc gì đó ở chỗ làm, nên khi nhìn nét vẽ đầu tiên lệch lạc, cảm giác thua cuộc đến rất nhanh. Cái khó lớn nhất của người lớn nằm ở đầu, không nằm ở tay.
Nhưng người lớn có hai lợi thế mà trẻ con không có. Thứ nhất là sự kiên nhẫn có chủ đích: bạn hiểu vì sao phải tập một bài nhàm chán. Thứ hai là khả năng tự quan sát: bạn biết so bức vẽ với vật thật và nói được chỗ nào sai.
Vì vậy cách học của người lớn nên dựa vào hai lợi thế đó. Đừng bắt đầu bằng việc vẽ một bức tranh hoàn chỉnh để khoe. Hãy bắt đầu bằng những bài tập ngắn, có mục tiêu rõ, làm xong là biết mình được hay chưa.
Một chị kế toán từng kể với mình rằng chị chỉ dám vẽ khi cả nhà đã ngủ, vì sợ chồng con nhìn thấy. Ba tuần đầu chị vẽ toàn cái cốc uống trà. Đến tuần thứ tư, chị vẽ cái cốc đó lần nữa và tự bật cười vì nó đã đứng thẳng được.
Tháng đầu tiên nên vẽ những gì?
Tháng đầu chỉ nên vẽ đồ vật có hình đơn giản, đứng yên và có thật trước mặt bạn. Cái cốc, cái bát, quả cam, quả chuối, cuộn giấy vệ sinh, chiếc dép tổ ong. Những thứ này không cử động, không đổi ánh sáng nhanh, và bạn có thể vẽ đi vẽ lại.
Đừng vội vẽ người, vẽ phong cảnh hay vẽ theo ảnh trên mạng. Mặt người là thứ mắt mình nhạy nhất, lệch một ly là thấy ngay, nên nó làm người mới nản nhất. Phong cảnh thì quá nhiều chi tiết, bạn sẽ không biết bắt đầu từ đâu.
Mỗi buổi, hãy chọn một vật, vẽ nó ba lần. Lần đầu thật nhanh trong hai phút, chỉ lấy dáng tổng thể. Lần hai chậm hơn, chú ý chiều cao so với chiều ngang. Lần ba thêm chỗ sáng chỗ tối. Ba bản nằm cạnh nhau sẽ cho bạn thấy mình tiến bộ ngay trong một buổi.
Giữ lại tất cả các bản vẽ, kể cả bản xấu nhất, và ghi ngày ở góc giấy. Sau một tháng, lật lại xấp giấy là cách động viên mạnh nhất mà không ai cho bạn được.
Mỗi ngày nên tập bao lâu thì vừa?
Mười lăm tới hai mươi phút mỗi ngày tốt hơn hẳn ba tiếng vào ngày chủ nhật. Vẽ cũng giống tập thể dục, tay và mắt cần được nhắc đều đặn để nhớ. Một buổi dài một lần mỗi tuần dễ biến thành một buổi mệt mỏi rồi bị bỏ.
Hãy gắn giờ vẽ vào một việc bạn đã làm hằng ngày. Ví dụ ngay sau bữa sáng, khi cốc cà phê còn trên bàn, thì vẽ chính cái cốc đó. Hoặc trước khi lên giường, vẽ cái đèn ngủ. Thói quen bám vào thói quen cũ thì sống lâu hơn.
Đừng đặt mục tiêu là vẽ đẹp. Đặt mục tiêu là ngồi xuống và vẽ đủ thời gian. Ngày nào mệt, vẽ năm phút cũng được tính. Cái đáng sợ nhất không phải là một bản vẽ xấu, mà là chuỗi ngày không vẽ.
Nếu bạn làm việc theo ca hay hay đi công tác, mang theo một cuốn sổ nhỏ bằng bàn tay. Vẽ cái ấm nước ở nhà nghỉ, đôi giày dưới gầm ghế xe khách. Đời sống của bạn chính là bộ mẫu vẽ miễn phí.
Những cái bẫy làm người mới bỏ cuộc
Cái bẫy đầu tiên là so mình với tranh trên mạng xã hội. Những bức bạn thấy là kết quả của nhiều năm, lại được chọn lọc, chụp đẹp, có khi chỉnh màu. So bản vẽ tuần thứ hai của mình với chúng là một cuộc đấu không công bằng.
Cái bẫy thứ hai là mua quá nhiều hoạ cụ ngay từ đầu. Một hộp màu đắt tiền dễ làm bạn sợ phí, và sự sợ đó khiến bạn không dám vẽ. Cây bút chì rẻ tiền và xấp giấy in thì không bắt bạn phải vẽ cho xứng đáng.
Cái bẫy thứ ba là tẩy liên tục. Người mới hay vẽ một nét, thấy sai, tẩy ngay, vẽ lại, rồi lại tẩy, giấy sờn và lòng cũng sờn. Hãy để nét sai nằm đó, vẽ nét đúng hơn bên cạnh. Những nét sai là bản đồ giúp bạn tìm ra nét đúng.
Cái bẫy cuối cùng là chờ có cảm hứng. Người vẽ lâu năm biết rằng cảm hứng thường đến sau khi đã ngồi vẽ được mười phút, chứ hiếm khi đến trước.
Sau ba tháng, nên học tiếp theo hướng nào?
Khi đã vẽ quen đồ vật đơn lẻ, bạn có thể chuyển sang ba hướng. Hướng thứ nhất là hình khối và sáng tối, tức là học cách làm cho vật trên giấy trông có chiều sâu. Đây là nền móng cho mọi thứ sau này.
Hướng thứ hai là màu. Bạn có thể thử một hộp màu nước nhỏ hoặc vài cây chì màu, vẽ lại đúng những đồ vật quen thuộc, giờ thêm màu. Hướng thứ ba là ký hoạ nhanh ngoài đời, như quán nước, chợ, bến xe, để tay nhanh và mắt nhạy hơn.
Bạn không cần đi cả ba hướng cùng lúc. Chọn cái làm bạn tò mò nhất, vì tò mò sẽ kéo bạn đi lâu hơn kỷ luật. Nếu muốn có người góp ý, một lớp vẽ cuối tuần hay một nhóm vẽ cùng nhau sẽ giúp bạn thấy những lỗi mà tự mình khó thấy.
Bài tập cho tuần này rất đơn giản: tối nay, đặt chiếc cốc bạn hay dùng lên bàn, vẽ nó ba lần như mình vừa kể, rồi ghi ngày vào góc giấy. Ba tháng nữa, bạn sẽ muốn nhìn lại tờ giấy đó.
Câu hỏi thường gặp
Học vẽ ở tuổi bốn mươi có muộn không?
Không muộn. Vẽ là kỹ năng quan sát và điều khiển tay, người ở tuổi nào cũng luyện được nếu tập đều. Nhiều người bắt đầu khi đã nghỉ hưu và vẫn vẽ được những bức làm chính họ bất ngờ.
Tự học vẽ có được không hay phải đi học lớp?
Tự học được, nhất là giai đoạn đầu khi bài tập chủ yếu là vẽ đồ vật trước mặt. Lớp học có ích ở chỗ có người chỉ ra lỗi mình không tự thấy. Nhiều người chọn cách tự tập hằng ngày và đi một buổi học hoặc sinh hoạt nhóm mỗi tuần.
Có nên học vẽ theo video trên mạng không?
Video giúp bạn thấy động tác tay và thứ tự các bước, khá hữu ích. Nhưng đừng chỉ chép lại bức vẽ trong video, vì như vậy bạn tập chép chứ không tập nhìn. Xem xong, hãy áp dụng cách đó lên một vật thật trên bàn mình.
Vẽ bao lâu thì thấy tiến bộ?
Phần lớn người tập đều mỗi ngày sẽ thấy khác biệt rõ khi so bản vẽ đầu tiên với bản sau vài tuần. Tiến bộ không đi theo đường thẳng, có tuần như đứng yên rồi bỗng vọt lên. Giữ bản vẽ có ghi ngày là cách duy nhất để thấy điều đó.
Người không có năng khiếu có vẽ được không?
Phần lớn những gì người ta gọi là năng khiếu thật ra là thói quen quan sát được luyện từ nhỏ. Người lớn bắt đầu muộn sẽ đi chậm hơn lúc đầu, nhưng vẫn vẽ được đồ vật, phong cảnh, chân dung ở mức đúng hình và có cảm xúc.
