Để bắt đầu học vẽ, bạn chỉ cần hai hoặc ba cây bút chì có độ mềm khác nhau, một cục tẩy, một con dao nhỏ để gọt chì và một xấp giấy trắng hơi dày. Toàn bộ những thứ đó vừa trong một cái hộp bút, và đủ cho bạn tập ít nhất vài tháng đầu.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Người mới hay bước vào cửa hàng hoạ cụ rồi choáng trước cả bức tường màu, bút, giấy, cọ. Tập này mình đi qua từng món tối thiểu, nói vì sao cần nó, và những món bạn có thể yên tâm để dành tới sau.
Nên chọn bút chì nào khi mới học?
Bút chì vẽ được chia theo độ cứng mềm. Chì cứng ký hiệu bằng chữ H, cho nét nhạt và mảnh. Chì mềm ký hiệu bằng chữ B, cho nét đậm và dễ tán. Ở giữa là loại hát bê mà ai đi học cũng từng dùng.
Người mới chỉ cần ba cây: một cây hát bê để phác hình nhẹ nhàng, một cây hai bê cho phần lớn nét và mảng vừa, một cây bốn bê hoặc sáu bê cho chỗ tối nhất. Ba cây này đủ để bạn tạo một dải đậm nhạt từ xám rất nhạt tới gần đen.
Đừng vội mua cả hộp mười hai cây từ chín H tới chín B. Phần lớn người vẽ lâu năm cũng chỉ thường xuyên dùng ba bốn cây. Những cây quá cứng dễ cào rách giấy, những cây quá mềm thì nhoè khắp nơi khi bạn chưa quen tì tay.
Một mẹo nhỏ: chọn bút chì gỗ có lõi nằm chính giữa thân. Lõi lệch sẽ gãy liên tục khi gọt, và chuyện gãy chì liên tục là một trong những lý do nhỏ làm người ta bực mà bỏ vẽ.
Gọt chì bằng dao hay bằng gọt chì?
Người vẽ thường gọt chì bằng dao, để lộ ra một đoạn lõi dài chừng một đốt ngón tay. Đoạn lõi dài cho phép bạn cầm bút nghiêng, dùng cạnh bên của lõi để tô mảng rộng, rồi xoay bút dùng đầu nhọn để vẽ nét.
Đồ gọt chì kiểu học sinh chỉ cho một đầu nhọn ngắn. Nó vẫn dùng được, nhất là lúc đầu, nhưng bạn sẽ thấy nó hạn chế khi bắt đầu đánh bóng mảng lớn.
Cách gọt bằng dao an toàn: cầm bút bằng tay không thuận, mũi bút chĩa ra xa người. Đặt lưỡi dao lên thân gỗ, dùng ngón cái của tay cầm bút đẩy nhẹ sống dao đi ra ngoài. Lưỡi dao luôn đi ra xa người, không bao giờ kéo về phía mình.
Gọt xong phần gỗ, bạn có thể mài đầu lõi trên một mảnh giấy nhám mịn dán vào miếng bìa. Giữ dao rọc giấy ngoài tầm tay trẻ nhỏ, và thu lưỡi dao vào sau mỗi lần dùng.
Tẩy nào dùng cho vẽ, và tẩy để làm gì?
Có hai loại tẩy đáng có. Loại thứ nhất là tẩy trắng thông thường, mềm, dùng để xoá những nét phác sai. Loại thứ hai là tẩy dẻo, một khối mềm như đất nặn, bạn có thể bóp nặn theo ý.
Tẩy dẻo không chà mà ấn. Bạn ấn nhẹ lên vùng chì, nó hút bớt bột chì lên, làm vùng đó nhạt đi mà không làm xơ giấy. Bạn có thể nặn nó thành mũi nhọn để lấy ra một đốm sáng nhỏ trên quả táo, hay vuốt dẹt để làm nhạt cả một mảng.
Điều quan trọng là đổi cách nghĩ về cục tẩy. Ở đây nó không chỉ là đồ sửa sai, mà là một cây bút vẽ ánh sáng. Nhiều người vẽ than và chì phủ một lớp xám đều lên giấy rồi dùng tẩy dẻo lấy sáng ra, giống như vẽ ngược.
Khi tẩy dẻo đã đen sì, kéo giãn ra gấp vào vài lần là nó sạch lại. Tới lúc nó cứng và không còn hút chì nữa thì mới thay.
Giấy vẽ chì loại nào là đủ?
Giấy in văn phòng mỏng vẫn tập được, nhất là cho ký hoạ nhanh. Nhưng nó dễ nhăn khi tẩy và không giữ được nhiều lớp chì. Khi bắt đầu vẽ có đánh bóng, bạn nên dùng giấy dày hơn một chút, mặt hơi ráp.
Mặt giấy hơi ráp có những thớ rất nhỏ giữ bột chì lại. Giấy quá trơn thì chì trượt, đậm lên bóng loáng chứ không tối. Giấy quá ráp thì nét bị lốm đốm khi bạn chưa muốn.
Một cuốn sổ vẽ khổ A bốn gáy lò xo là lựa chọn dễ chịu cho người mới. Gáy lò xo cho phép gập hẳn trang lại, kê lên đùi vẽ ngoài trời cũng được. Mua loại có ghi rõ là giấy vẽ chì hay giấy phác thảo.
Bạn nên giữ thêm một tờ giấy lót đặt dưới cạnh bàn tay khi vẽ. Nó ngăn tay bạn chà lên những phần đã vẽ, giữ bản vẽ sạch, và đặc biệt cần với người thuận tay trái.
Những món nên để dành tới sau
Bút chì than, bút than nén và than cây là chất liệu tuyệt vời, nhưng bẩn và khó điều khiển hơn. Hãy đợi tới khi bạn đã quen đánh bóng bằng chì. Màu nước, sơn dầu, acrylic cũng vậy, chúng mở ra một thế giới khác, với những khó khăn riêng.
Que tán giấy, loại que cuộn bằng giấy dùng để xoa mịn chì, cũng chưa cần ngay. Người mới hay lạm dụng nó, xoa mọi thứ thành mịn màng và mất hết nét. Tập đánh bóng bằng nét trước, khi nào thật cần độ mịn mới dùng.
Giá vẽ đứng cũng chưa cần. Một tấm ván ép phẳng tựa nghiêng vào mép bàn đã cho bạn mặt vẽ nghiêng, giúp nhìn bản vẽ không bị méo như khi đặt phẳng.
Bài tập hôm nay: dùng đủ ba cây chì của bạn, vẽ một dải mười ô vuông nhỏ nối nhau, tô từ ô trắng nhất tới ô tối nhất, sao cho mỗi ô đậm hơn ô trước một chút. Dải ô đó sẽ là thước đo đậm nhạt bạn dùng suốt những tập sau.
Câu hỏi thường gặp
Bút chì kim có dùng để vẽ được không?
Dùng được, nhất là cho nét mảnh đều và vẽ chi tiết nhỏ. Nhưng đầu chì kim nhỏ nên tô mảng rộng sẽ lâu và nét dễ đều quá, thiếu biến hoá. Nhiều người dùng chì kim cho phác thảo kỹ thuật và chì gỗ cho phần đánh bóng.
Có cần mua giấy vẽ đắt tiền không?
Chưa cần lúc mới học. Giấy phác thảo phổ thông hơi dày là đủ cho vài tháng đầu. Giấy đắt chỉ thật sự khác biệt khi bạn vẽ nhiều lớp, tẩy nhiều hay dùng màu nước.
Vì sao chì mềm vẽ lên lại bóng loáng?
Lõi chì là hỗn hợp than chì và đất sét, chì càng mềm càng nhiều than chì. Than chì có tính trơn và phản chiếu ánh sáng, nên khi tô dày nhiều lớp, nhất là trên giấy trơn, bề mặt sẽ ánh lên. Muốn tối mà không bóng, nhiều người chuyển sang than.
Tẩy dẻo có độc không, trẻ con dùng được không?
Tẩy dẻo thông thường dùng an toàn khi cầm nặn bằng tay. Với trẻ nhỏ, cần trông chừng để trẻ không cho vào miệng, và rửa tay sau khi vẽ. Đọc thông tin in trên bao bì về độ tuổi khuyên dùng.
Nên bảo quản bản vẽ chì thế nào cho khỏi nhoè?
Kẹp giữa hai tờ giấy trơn rồi để phẳng trong bìa cứng là cách đơn giản nhất. Có loại bình xịt cố định dùng cho chì và than, nhưng phải xịt ở nơi thông thoáng, tốt nhất là ngoài trời, và tránh hít phải.
