Màn hình tạo màu bằng ánh sáng: những điểm đỏ, lục, lam phát sáng và cộng lại với nhau, càng nhiều càng sáng, đủ cả ba thành trắng. Máy in thì tạo màu bằng mực: mực hồng sen, xanh lơ, vàng và đen phủ lên giấy trắng, mỗi lớp hấp thụ bớt một phần ánh sáng, càng chồng càng tối. Hai cách tạo màu có dải màu khác nhau, nên những màu rất tươi, rất rực trên màn hình thường xỉn đi khi in.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Chuyện này xảy ra với gần như ai làm thiết kế lần đầu: tấm thiệp trên máy tính rực rỡ, cầm bản in về thì màu như phai đi cả nửa. Tập này mình giải thích vì sao, và cách giảm bớt những bất ngờ không vui.
Màu ánh sáng cộng, màu mực trừ
Hãy nghĩ tới ba chiếc đèn pin đỏ, lục, lam chiếu vào cùng một bức tường trắng trong phòng tối. Chỗ ba vòng sáng chồng lên nhau thành trắng. Đó là cách màn hình điện thoại, máy tính tạo màu: mỗi điểm ảnh có ba đèn nhỏ, pha trộn ánh sáng.
Giờ nghĩ tới việc tô màu lên giấy. Giấy trắng phản chiếu mọi ánh sáng. Mỗi lớp mực hấp thụ bớt một phần, chỉ để phần còn lại dội về mắt. Chồng đủ ba màu mực hồng sen, xanh lơ, vàng thì lý thuyết ra đen, thực tế ra nâu sẫm, nên người ta thêm mực đen riêng.
Vì một bên phát sáng, một bên phản chiếu, màn hình có thể tạo ra những màu rực như đèn neon, mà mực in trên giấy không bao giờ đạt được. Lục chói, lam điện, cam huỳnh quang trên màn hình thường là những màu bị xỉn nhiều nhất khi in.
Nói cách khác, có những màu nằm trong khả năng của màn hình mà nằm ngoài khả năng của mực in. Phần mềm thiết kế thường có chức năng cảnh báo những màu này.
Giấy và màn hình đều ảnh hưởng
Cùng một tệp in trên hai loại giấy sẽ ra hai màu khác nhau. Giấy láng, phủ bóng giữ mực trên mặt, màu tươi và sắc. Giấy không tráng phủ, như giấy in thường hay giấy mỹ thuật, hút mực vào thớ, màu trầm hơn, mềm hơn, và chấm mực loang ra một chút.
Màu của chính tờ giấy cũng quan trọng. Giấy trắng ngà làm mọi màu ấm lên. Giấy tái chế hơi xám làm màu trầm xuống.
Về phía màn hình, mỗi màn hình hiển thị màu một khác. Điện thoại thường để độ sáng cao và màu rực hơn thực tế. Màn hình máy tính cũ có thể ngả vàng hay ngả xanh. Bạn đang so bản in với một chiếc màn hình chưa chắc đã đúng.
Người làm in ấn chuyên nghiệp hiệu chỉnh màn hình bằng thiết bị đo màu. Người mới có thể ít nhất giảm độ sáng màn hình xuống mức vừa phải khi chỉnh màu cho bản in.
In thử: bước không được bỏ qua
Cách chắc nhất để biết màu in ra sao là in thử, trên đúng loại giấy, đúng máy sẽ in thật. Một bản in thử rẻ hơn rất nhiều so với một nghìn tờ rơi in sai màu.
Khi xem bản in thử, xem dưới ánh sáng ban ngày, không xem dưới đèn vàng. Đặt cạnh màn hình để so, nhưng tin bản in hơn.
Nếu màu lệch, chỉnh trong tệp rồi in thử lại. Thường phải chỉnh màu trên màn hình sang hơi khác đi để bản in ra đúng ý. Ghi lại những điều chỉnh đó cho lần sau.
Nếu thiết kế có màu nhận diện thương hiệu quan trọng, như màu đỏ đặc trưng của một quán, hãy thống nhất với nhà in bằng một mẫu màu in sẵn, không thống nhất bằng màu trên điện thoại.
Chuẩn bị tệp cho in ấn
Thiết kế để in nên được làm hoặc chuyển sang hệ màu mực in ngay từ đầu, để bạn thấy trước những màu sẽ xỉn. Phần mềm thiết kế đều có lựa chọn này.
Ảnh cần đủ độ phân giải. Ảnh xem đẹp trên màn hình có thể vỡ hạt khi in khổ lớn. Một con số thường được nhắc tới cho in ấn chất lượng là khoảng ba trăm điểm ảnh trên mỗi inch ở kích thước in thật. Ảnh chụp màn hình hay ảnh tải từ mạng xã hội thường không đủ.
Chữ màu đen nhỏ nên dùng mực đen thuần, không dùng đen pha từ bốn màu, để tránh chữ bị nhoè viền khi các lớp mực in lệch nhau một chút.
Hỏi nhà in yêu cầu cụ thể: định dạng tệp, phần chừa xén mép, vùng an toàn, hệ màu. Mỗi nhà in có thói quen riêng, hỏi trước luôn đỡ hơn sửa sau.
Một thí nghiệm nhỏ ở nhà
Tạo một tệp có mười hai ô màu, từ những màu dịu như nâu đất, xanh rêu tới những màu rực như lục chói, hồng sen tươi, lam điện. In ra bằng máy in ở nhà hoặc ở tiệm photo.
Đặt bản in cạnh màn hình, dưới ánh sáng cửa sổ. Ghi lại ô nào giữ màu tốt, ô nào xỉn nhiều nhất. Bạn sẽ thấy những màu dịu gần như giữ nguyên, còn màu rực bị lệch rõ.
Thử in cùng tệp trên hai loại giấy khác nhau, một giấy in thường và một giấy bóng nếu có. So sánh.
Tấm giấy mười hai ô đó sẽ là kim chỉ nam mỗi khi bạn chọn màu cho thiết kế cần in. Và lần tới thấy màu in hơi khác màn hình, bạn sẽ không còn hoảng hốt nữa. Làm bảng mười hai ô ngay hôm nay nhé.
Câu hỏi thường gặp
Màu trên điện thoại và máy tính khác nhau thì tin cái nào?
Không nên tin tuyệt đối cái nào. Màn hình đã hiệu chỉnh đáng tin hơn. Với thiết kế in, tin bản in thử. Với thiết kế cho màn hình, kiểm tra trên vài thiết bị khác nhau.
Ảnh tải từ mạng có in khổ lớn được không?
Thường không đủ độ phân giải cho khổ lớn và còn có vấn đề bản quyền. Hãy dùng ảnh gốc có độ phân giải cao và được phép sử dụng.
Vì sao màu đen in ra không đen bằng màn hình?
Mực đen trên giấy vẫn phản chiếu một ít ánh sáng, nhất là giấy không tráng phủ. Màn hình tắt điểm ảnh nên đen sâu hơn. Nhà in đôi khi dùng đen pha thêm màu cho mảng đen lớn để sâu hơn.
Thiết kế cho mạng xã hội có cần hệ màu in không?
Không. Thiết kế chỉ để xem trên màn hình nên dùng hệ màu ánh sáng, cho màu tươi nhất. Chỉ chuyển sang hệ màu mực khi định in.
Máy in ở nhà có in ra màu chuẩn không?
Máy in gia đình đủ để in thử ý tưởng, nhưng màu khác máy in công nghiệp của nhà in. Với sản phẩm quan trọng, nên in thử ở chính nơi sẽ in hàng loạt.
