Lưới là một hệ khung vô hình gồm lề trang và các cột chia đều, giúp mọi thành phần trong thiết kế bám theo những đường chung. Khi chữ, ảnh và khối màu cùng căn theo vài đường thẳng, trang trông gọn gàng, có trật tự, dù người xem không hề nhìn thấy lưới. Không có lưới, mỗi thứ nằm một kiểu, và mắt cảm thấy lộn xộn mà không biết vì sao.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Bạn có bao giờ để ý vì sao một trang tạp chí đẹp trông yên ổn, còn tờ rơi tự làm thì trông như vừa bị gió thổi? Câu trả lời thường nằm ở những đường kẻ mà bạn không nhìn thấy. Tập này mình nói về chúng.
Mắt người thích những đường thẳng hàng
Đặt ba tấm ảnh trên một trang, mỗi tấm lệch mép một chút, mắt người xem sẽ cảm thấy gợn. Đặt ba tấm cùng căn mép trái, cùng căn mép trên, cảm giác lập tức yên ổn. Đó là vì mắt tự động nối các mép thành đường, và đường thẳng cho cảm giác trật tự.
Lưới chính là cách tạo sẵn những đường đó. Bạn quyết định trước: lề trang rộng bao nhiêu, chia mấy cột, khoảng cách giữa các cột bao nhiêu. Sau đó mọi thành phần đều đặt theo những đường này.
Lợi ích thứ hai là tiết kiệm quyết định. Thay vì nghĩ mỗi ảnh đặt ở đâu, rộng bao nhiêu, bạn chỉ cần chọn nó chiếm mấy cột. Thiết kế nhanh hơn và nhất quán hơn, nhất là khi làm nhiều trang.
Lưới không làm thiết kế cứng nhắc nếu dùng đúng. Nó giống như khuông nhạc: các nốt vẫn bay bổng, nhưng có chung một hệ quy chiếu.
Lề trang: khoảng thở của thiết kế
Lề là khoảng trống quanh mép trang, không đặt chữ hay thông tin quan trọng vào. Người mới hay để lề quá hẹp vì tiếc chỗ, nhồi chữ sát mép giấy. Kết quả là thiết kế ngột ngạt, và khi in, máy cắt giấy có thể xén mất chữ.
Lề rộng làm thiết kế trông cao cấp, thoáng đãng. Nhiều sách đẹp có lề dưới rộng hơn lề trên, lề ngoài rộng hơn lề trong, để khối chữ như được đặt lên trang chứ không bị nhét vào.
Với tờ rơi hay áp phích, một quy tắc đơn giản là lề bốn phía bằng nhau và đủ rộng để nhìn thấy rõ là có lề. Lề hẹp tới mức mập mờ là lề tệ nhất.
Nếu thiết kế để in, hãy hỏi nhà in về vùng an toàn và phần chừa để xén, vì mỗi máy cắt có sai số.
Cột và khoảng cách cột
Lưới hai cột chia trang làm đôi, hợp với tờ rơi khổ nhỏ có chữ và ảnh cạnh nhau. Lưới ba cột linh hoạt hơn: một thành phần có thể chiếm một cột, hai cột hay cả ba cột, tạo nhiều cách bố trí mà vẫn thống nhất.
Nhiều thiết kế chuyên nghiệp dùng lưới nhiều cột hơn, như sáu hay mười hai cột, vì số này chia được cho nhiều số khác. Người mới chỉ cần hai hoặc ba cột là đủ.
Khoảng cách giữa các cột phải đều nhau và đủ rộng để hai cột chữ không dính vào nhau. Khoảng cách giữa các thành phần cũng nên theo một nhịp: tiêu đề cách nội dung một khoảng, các đoạn cách nhau một khoảng nhỏ hơn, và giữ nhất quán.
Khoảng cách nhất quán chính là thứ làm thiết kế trông như được làm cẩn thận. Hai khoảng gần bằng nhau mà không bằng hẳn thường trông như lỗi.
Căn mép và khi nào phá lưới
Bên trong lưới, hãy chọn một kiểu căn mép và giữ nó. Căn trái cho chữ là an toàn nhất cho tiếng Việt. Căn giữa hợp với thiệp mời, nội dung ngắn, cảm giác trang trọng, nhưng với đoạn văn dài thì khó đọc vì mép trái lởm chởm.
Trộn căn trái, căn giữa, căn phải trên cùng một trang là cách nhanh nhất làm thiết kế lộn xộn. Nếu cần khác biệt, hãy để nó có lý do rõ ràng, như tiêu đề căn giữa và mọi thứ còn lại căn trái.
Phá lưới là khi bạn cố ý để một thành phần nằm ngoài trật tự: một bức ảnh tràn ra mép giấy, một chữ to vắt chéo qua các cột. Phá lưới tạo điểm nhấn mạnh, vì nó nổi bật trên nền trật tự.
Nhưng chỉ phá được khi có lưới để phá. Một thiết kế không có trật tự gì thì không có gì để phá, chỉ có hỗn loạn. Và chỉ nên phá một chỗ, như một màu nhấn duy nhất trong tranh.
Bài tập dàn trang trên giấy kẻ ô
Lấy một tờ giấy kẻ ô vuông khổ A bốn. Kẻ lề bốn phía, mỗi phía hai ô. Chia phần còn lại thành ba cột bằng nhau, chừa một ô giữa các cột. Đó là lưới của bạn.
Cắt vài mảnh giấy màu đại diện cho các thành phần: một mảnh to là ảnh, vài dải hẹp là các khối chữ, một dải dày là tiêu đề. Đặt chúng lên lưới, mỗi mảnh phải bám mép theo đường cột và đường ngang của ô.
Thử ít nhất ba cách xếp: ảnh chiếm hai cột bên trái, ảnh chiếm cả ba cột phía trên, ảnh tràn ra mép phải phá lưới. Chụp lại từng cách.
Bạn sẽ thấy dù xếp thế nào, trang vẫn gọn, vì mọi thứ chia chung một bộ khung. Từ giờ, mỗi khi nhìn một trang báo hay một bao bì đẹp, thử tìm những đường lưới ẩn trong đó. Lấy tờ giấy kẻ ô và kẻ lưới ba cột đầu tiên nhé.
Câu hỏi thường gặp
Phần mềm thiết kế có tạo lưới sẵn không?
Hầu hết phần mềm dàn trang và thiết kế đều có công cụ tạo lưới, đường gióng và chức năng căn mép tự động. Hãy học cách dùng chúng ngay từ đầu.
Lưới có dùng cho thiết kế trên điện thoại không?
Có. Giao diện ứng dụng và trang web đều dựa trên lưới, thường có số cột thay đổi theo kích thước màn hình, ít cột trên điện thoại, nhiều cột trên máy tính.
Thiết kế lô gô có cần lưới không?
Nhiều lô gô được dựng trên lưới hình học hoặc các vòng tròn để các đường cong cân đối. Với người mới, lưới giúp kiểm tra tỷ lệ, nhưng không bắt buộc.
Vì sao căn đều hai bên lại có khoảng trắng to giữa chữ?
Vì phần mềm phải giãn khoảng cách giữa các từ để mỗi dòng dài bằng nhau. Với cột hẹp và từ tiếng Việt ngắn, khoảng giãn dễ lộ. Căn trái thường đẹp hơn với cột hẹp.
Có cần học lưới nếu chỉ làm thiết kế cho mạng xã hội?
Có ích. Ảnh đăng mạng xã hội cũng cần lề an toàn để chữ không bị cắt khi hiển thị, và căn mép giúp hình gọn gàng, dễ đọc khi người xem lướt nhanh.
