Vẽ tranh thường bắt đầu từ cảm xúc hay cái nhìn riêng của người vẽ. Thiết kế đồ hoạ thì bắt đầu từ một vấn đề của người khác cần được giải quyết: truyền một thông điệp, giới thiệu một sản phẩm, giúp người ta tìm đường hay đọc thông tin nhanh. Một bức tranh có thể đẹp mà khó hiểu. Một thiết kế tốt thì được đo bằng việc người xem hiểu đúng và làm đúng điều cần làm.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Nhiều người biết vẽ được rủ làm giúp một tấm áp phích, một cái thực đơn quán, một tấm thiệp mời, rồi thấy khó hơn mình tưởng. Tập này mình mở đầu chuyên mục thiết kế bằng việc chỉ ra những khác biệt, và những gì người biết vẽ mang sang được.
Bắt đầu từ vấn đề, không bắt đầu từ hình
Khi một người bạn nhờ làm thực đơn cho quán phở, người biết vẽ thường nghĩ ngay tới hình: vẽ một bát phở thật đẹp ở giữa. Người làm thiết kế sẽ hỏi trước: khách đứng xa hay ngồi gần khi đọc? Quán bán bao nhiêu món? Món nào muốn bán nhiều nhất? Khách có cần thấy giá ngay không?
Những câu hỏi đó định hình thiết kế nhiều hơn mọi nét vẽ. Thực đơn treo tường cho khách đứng xếp hàng cần chữ to, ít món, đọc trong vài giây. Thực đơn đặt trên bàn có thể chi tiết hơn.
Trong nghề, người ta gọi bộ câu hỏi và câu trả lời này là bản tóm tắt yêu cầu. Không có nó, nhà thiết kế làm theo cảm tính, và khách hàng thường không hài lòng mà không nói được vì sao.
Vì vậy, kỹ năng đầu tiên của thiết kế không phải là vẽ, mà là hỏi và lắng nghe.
Có người dùng và có mục tiêu đo được
Một bức tranh treo trong phòng khách không cần ai làm gì sau khi nhìn. Một tấm biển chỉ đường thì có: người ta phải rẽ đúng. Một tờ rơi khuyến mãi cần người đọc nhớ được địa chỉ và ngày giờ.
Vì có mục tiêu, thiết kế có thể kiểm tra được. Đưa tấm áp phích cho năm người lạ xem trong năm giây, hỏi họ nhớ gì. Nếu không ai nhớ ngày diễn ra sự kiện, thiết kế chưa đạt, dù nó đẹp đến đâu.
Điều này đôi khi làm người biết vẽ khó chịu, vì họ phải hy sinh một chi tiết đẹp cho sự rõ ràng. Nhưng đó là bản chất của nghề.
Người dùng cũng không phải là bạn. Thiết kế cho người cao tuổi cần chữ to, tương phản mạnh. Thiết kế cho trẻ em cần hình ảnh vui, chữ ít. Đặt mình vào chỗ người dùng là thói quen quan trọng nhất.
Chữ là nhân vật chính
Trong hội hoạ, chữ hiếm khi xuất hiện. Trong thiết kế đồ hoạ, chữ thường là phần quan trọng nhất. Tên sự kiện, ngày giờ, giá tiền, địa chỉ, đó là lý do tấm áp phích tồn tại.
Chọn phông chữ, đặt cỡ chữ, khoảng cách giữa các dòng, cách ngắt dòng, tất cả đều là quyết định thiết kế. Người mới hay dùng quá nhiều phông chữ trên một trang, mỗi dòng một kiểu, kết quả trông như một bảng hiệu chợ phiên.
Với tiếng Việt còn một chuyện riêng: phông chữ phải hỗ trợ đầy đủ dấu. Rất nhiều phông đẹp được làm cho tiếng Anh, khi gõ tiếng Việt dấu bị lệch, chồng lên nhau, hoặc rơi về phông khác. Luôn gõ thử một câu có đủ dấu như những chữ ơ, ư, ặ, ỗ trước khi chọn.
Mình sẽ có một tập riêng về chọn và ghép phông chữ.
Những kỹ năng vẽ mang sang được
Tin tốt là rất nhiều thứ bạn học khi vẽ đều dùng được trong thiết kế. Bố cục, điểm nhấn, đường dẫn mắt, khoảng trống, tất cả các tập trong chuyên mục bố cục áp dụng gần như nguyên vẹn.
Hiểu biết về màu, đậm nhạt, tương phản cũng vậy. Một thiết kế mà chữ và nền có cùng độ đậm sẽ khó đọc, dù màu khác nhau, đúng như phép thử ảnh đen trắng mình đã kể.
Kỹ năng phác tay nhanh là lợi thế lớn. Nhiều nhà thiết kế giỏi phác hàng chục phương án bằng bút chì trước khi mở máy tính. Phác tay nhanh hơn, ít bị công cụ dẫn dắt, và giúp nghĩ ra nhiều ý hơn.
Thứ bạn cần học thêm là chữ, lưới, quy trình làm việc với người đặt hàng, và kỹ thuật chuẩn bị tệp cho in ấn hay cho màn hình.
Nên học gì trước, và một bài tập
Nếu bạn muốn bước vào thiết kế đồ hoạ, thứ tự hợp lý thường là: nguyên lý bố cục và phân cấp thông tin, rồi chữ, rồi màu trong thiết kế, rồi mới tới phần mềm. Phần mềm thay đổi liên tục, nguyên lý thì dùng được cả đời.
Hãy tập nhìn quanh mình như một nhà thiết kế: bảng hiệu cửa hàng, bao bì sữa, biển báo giao thông, tờ hướng dẫn sử dụng. Cái nào đọc nhanh, cái nào rối, vì sao?
Bài tập: lấy một tờ thực đơn hay tờ rơi bạn thấy rối, ghi lại thông tin trên đó, rồi phác lại bằng bút chì trên khổ giấy cùng cỡ, sắp xếp sao cho một người lạ nhìn năm giây là biết quán bán gì, ở đâu, món nào nổi bật.
Đừng lo về hình minh hoạ hay màu sắc lúc này. Chỉ chữ và khoảng trống. Nếu bản phác của bạn rõ hơn bản gốc, bạn vừa làm việc của một nhà thiết kế. Tìm một tờ rơi trong nhà và thử ngay nhé.
Câu hỏi thường gặp
Không biết vẽ có học thiết kế đồ hoạ được không?
Được. Nhiều nhà thiết kế không vẽ minh hoạ, họ làm việc chủ yếu với chữ, hình khối, ảnh và bố cục. Biết phác tay đơn giản là đủ để trình bày ý tưởng.
Học phần mềm thiết kế có phải việc đầu tiên không?
Không nên là việc đầu tiên. Phần mềm là công cụ, học nhanh được khi cần. Nguyên lý bố cục, chữ và màu mới là nền tảng quyết định thiết kế tốt hay không.
Thiết kế đồ hoạ khác minh hoạ thế nào?
Minh hoạ là vẽ hình ảnh để kể hoặc làm rõ một nội dung, gần với hội hoạ. Thiết kế đồ hoạ là sắp xếp chữ, hình và màu để truyền thông điệp. Một dự án có thể cần cả hai.
Có cần học trường chính quy để làm thiết kế không?
Trường lớp cho nền tảng có hệ thống và môi trường góp ý. Nhiều người tự học và làm nghề tốt nhờ thực hành nhiều và học từ phản hồi. Quan trọng là có bộ sản phẩm thể hiện được cách bạn giải quyết vấn đề.
Thiết kế cho quán nhỏ của người quen nên bắt đầu thế nào?
Hỏi rõ mục đích, người xem, nơi đặt và những thông tin bắt buộc trước. Phác vài phương án tay, cho chủ quán xem và hỏi ý kiến, rồi mới làm bản hoàn chỉnh.
