Mắt người xem tự động tìm tới chỗ có tương phản đậm nhạt mạnh nhất, chi tiết sắc nét nhất, màu tươi nhất, hoặc chỗ có hình người. Muốn tạo điểm nhấn, bạn dồn những yếu tố đó vào một chỗ duy nhất và làm dịu chúng ở mọi chỗ khác. Điểm nhấn được tạo ra bằng cách cho đi, không chỉ bằng cách thêm vào.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Có những bức tranh bạn nhìn một giây là biết ngay nó nói về cái gì. Có những bức nhìn mãi vẫn không biết bắt đầu từ đâu. Khác biệt thường nằm ở điểm nhấn. Tập này mình kể năm công cụ để mắt người xem dừng đúng chỗ bạn muốn.
Công cụ thứ nhất: tương phản đậm nhạt
Chỗ sáng nhất đặt cạnh chỗ tối nhất là chỗ mắt người bị hút vào mạnh nhất. Đây là công cụ mạnh nhất trong năm, vì nó hoạt động cả với tranh đen trắng.
Muốn nhấn khuôn mặt một bà cụ ngồi trong căn bếp tối, hãy để khuôn mặt nhận ánh sáng cửa sổ, sáng rõ, và để phần còn lại của căn bếp chìm trong những tông trung gian và tối. Chỗ sáng tối gặp nhau ở viền má, đó là nơi mắt người dừng lại.
Ngược lại, nếu có một ô cửa sổ sáng loá ở góc tranh, cạnh một mảng tường tối, nó sẽ cướp sự chú ý từ khuôn mặt. Bạn phải làm dịu ô cửa đó, giảm độ sáng hoặc giảm tương phản ở mép.
Nguyên tắc: mức tương phản cao nhất chỉ nên xuất hiện ở một chỗ. Những chỗ khác giữ tương phản thấp hơn.
Công cụ thứ hai và ba: màu tươi và chi tiết sắc
Một chấm màu tươi giữa một vùng màu dịu là chiếc nam châm. Chiếc nón đỏ giữa cánh đồng lúa xanh, chiếc khăn vàng trên cổ người đi giữa phố mùa đông xám. Màu nhấn càng nhỏ và càng tươi so với xung quanh thì càng mạnh.
Hãy cẩn thận với màu tươi rải rác. Ba chiếc nón đỏ ở ba góc tranh sẽ làm mắt nhảy qua nhảy lại, không biết dừng ở đâu. Nếu cần nhiều vật đỏ, làm dịu bớt những cái phụ.
Chi tiết sắc nét cũng thu hút mắt. Mắt người tự tìm tới chỗ có thông tin rõ nhất. Hãy vẽ kỹ, viền sắc ở điểm chính, và để những vùng xa điểm chính mờ hơn, mép mềm hơn, chi tiết đơn giản hơn.
Cách này giống như nhiếp ảnh chụp chân dung với hậu cảnh mờ: không ai bảo bạn nhìn vào mắt người mẫu, nhưng bạn tự nhìn vào đó vì chỉ có nó sắc nét.
Công cụ thứ tư và năm: hình người và các đường hội tụ
Chỉ cần một bóng người nhỏ trong một bức phong cảnh, mắt người xem sẽ tìm tới nó trước tiên. Chúng ta được lập trình để chú ý đến đồng loại. Vì vậy hãy đặt bóng người ở chỗ bạn muốn nhấn, hoặc đừng đặt ở chỗ không muốn.
Mắt người còn nhìn theo hướng nhìn của nhân vật trong tranh. Nếu ba người trong tranh cùng nhìn về một đứa bé, người xem cũng nhìn đứa bé.
Công cụ thứ năm là các đường hội tụ: con đường, bờ sông, hàng cây, mép mái nhà chạy về một điểm. Mắt sẽ trượt theo chúng. Nếu điểm hội tụ trùng với điểm nhấn, tranh có sức hút rất mạnh.
Mình sẽ dành riêng một tập cho đường dẫn mắt. Ở đây chỉ cần nhớ: những đường mạnh trong tranh nên dẫn về điểm nhấn chứ không dẫn ra ngoài khung.
Lỗi tranh có quá nhiều điểm nhấn
Bệnh phổ biến nhất của tranh người mới không phải là thiếu điểm nhấn, mà là có quá nhiều. Mỗi thứ đều được vẽ kỹ như nhau, sắc nét như nhau, tương phản mạnh như nhau, vì người vẽ sợ để chỗ nào sơ sài.
Kết quả là bức tranh như một căn phòng ồn ào, ai cũng nói to. Người xem mệt và quay đi. Muốn một giọng được nghe, những giọng khác phải nói nhỏ lại.
Cách sửa là chọn trước một điểm chính và một hai điểm phụ. Điểm chính có tương phản cao nhất, chi tiết nhiều nhất. Điểm phụ có ít hơn. Phần còn lại là nền, được phép mờ, đơn giản, thậm chí chỉ là một mảng màu.
Dám để những vùng không quan trọng được sơ sài là một bước trưởng thành lớn của người vẽ. Nó cần can đảm, nhưng bức tranh sẽ nói rõ ràng hơn hẳn.
Bài tập: một cảnh, ba điểm nhấn khác nhau
Chọn một cảnh có vài thứ đáng chú ý, ví dụ góc bếp có nồi, rổ rau, ô cửa sổ. Phác ba bản nhỏ cùng bố cục.
Bản một, nhấn vào rổ rau: rổ rau sáng và chi tiết, phần còn lại tối và đơn giản. Bản hai, nhấn vào ô cửa sổ: cửa sổ sáng nhất, cạnh mép tối của khung cửa. Bản ba, nhấn vào nồi: một màu đỏ tươi duy nhất trên chiếc nồi, mọi thứ khác xám dịu.
Cho người nhà xem từng bản, hỏi họ nhìn vào đâu đầu tiên. Nếu họ trả lời đúng thứ bạn định nhấn, bạn đã thành công.
Bài tập này dạy bạn rằng điểm nhấn không phải do vật nào quan trọng hơn, mà do bạn quyết định. Cùng một căn bếp, ba câu chuyện, và người quyết định câu chuyện nào được kể là bạn. Bắt đầu với ba khung nhỏ nhé.
Câu hỏi thường gặp
Một bức tranh có thể có hai điểm nhấn không?
Có thể, nếu hai điểm có quan hệ với nhau như hai người đang nhìn nhau. Nhưng nên có một điểm mạnh hơn rõ ràng, nếu không mắt sẽ nhảy qua lại không yên.
Tranh trừu tượng có điểm nhấn không?
Nhiều tranh trừu tượng có điểm nhấn bằng tương phản màu hay đậm nhạt. Cũng có những tranh cố ý trải đều, để mắt lang thang khắp mặt tranh. Đó là lựa chọn của người vẽ.
Điểm nhấn nên đặt ở đâu trong khung?
Thường đặt gần một trong bốn giao điểm của lưới một phần ba, tránh sát mép và tránh chính giữa nếu bạn muốn tranh có chuyển động. Nhưng đây là gợi ý chứ không phải luật.
Làm sao biết tranh mình có điểm nhấn rõ chưa?
Nheo mắt nhìn tranh từ xa hoặc xem ảnh nhỏ trên điện thoại. Chỗ mắt bạn dừng đầu tiên chính là điểm nhấn thật. Nếu nó không trùng với chỗ bạn định, hãy điều chỉnh.
Vẽ tĩnh vật có cần điểm nhấn không?
Có. Một tĩnh vật ba vật nên có một vật được ánh sáng và chi tiết ưu ái hơn. Không thì ba vật sẽ đứng ngang hàng như ảnh chụp sản phẩm.
