Có ba cách đánh bóng chính khi vẽ chì: gạch những nét song song rồi gạch chéo chồng lên, tô mảng bằng cạnh bên của lõi chì, và xoa cho mịn bằng giấy hay que tán. Người mới nên bắt đầu bằng gạch nét, vì nó dạy bạn điều khiển cả độ đậm nhạt lẫn hướng của khối, hai thứ mà xoa mịn hay che giấu.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Ở tập trước mình nói về năm vùng sáng tối trên quả cầu. Biết vùng nào tối rồi, giờ câu hỏi là tô nó bằng cách nào cho sạch, cho có khối, không bị xám bệt như vết bẩn. Bạn cầm sẵn cây chì hai bê và một tờ giấy nháp nhé.
Gạch nét song song: nền móng của mọi kiểu đánh bóng
Gạch nét song song là kẻ những nét ngắn, cùng hướng, nằm sát nhau. Nét càng sát, càng đậm tay, mảng càng tối. Nét thưa và nhẹ thì mảng sáng.
Cách kéo một nét gạch đẹp: đặt bút xuống nhẹ, kéo đi, và nhấc lên trong khi tay vẫn đang chuyển động, để đầu và cuối nét thon lại. Nét kiểu đó chồng lên nhau thì liền mạch. Nét bắt đầu và kết thúc bằng một cục chì đậm sẽ để lại những vệt sọc như hàng rào.
Hướng tay thoải mái nhất với người thuận tay phải thường là nét chéo từ trên phải xuống dưới trái, theo cử động tự nhiên của cổ tay. Bắt đầu tập với hướng đó.
Khi đã quen, bạn có thể thay đổi độ đậm ngay trong một dải nét: đầu dải ấn nặng, cuối dải nhẹ dần. Đó là cách tạo vùng trung gian chuyển êm trên quả cầu mà không cần xoa.
Gạch chéo: chồng nhiều lớp để có chỗ tối sâu
Khi một lớp gạch song song chưa đủ tối, đừng ấn mạnh hơn. Ấn mạnh làm lõm giấy, chì bóng loáng, và về sau không tẩy được. Thay vào đó, gạch thêm một lớp nữa theo hướng khác, chéo qua lớp đầu.
Lớp thứ hai lệch lớp đầu một góc vừa phải, chừng như hai kim đồng hồ lúc một giờ và lúc hai giờ, sẽ cho mảng mịn hơn. Lớp chéo vuông góc tạo những ô lưới rõ, có cá tính, hợp với ký hoạ bút mực.
Chỗ tối nhất như lõi tối hay bóng tiếp xúc có thể cần ba bốn lớp. Mỗi lớp nhẹ tay. Tối nhờ chồng lớp, không nhờ đè lực.
Gạch chéo là kỹ thuật cổ điển của tranh khắc và bút mực, nơi không thể xoa được. Nhiều bản ký hoạ của các bậc thầy thời Phục Hưng cũng dùng gạch nét song song là chính. Học nó, bạn có một ngôn ngữ dùng được cho cả chì, bút sắt lẫn bút kim.
Nét đi theo hướng khối, và tô mảng bằng cạnh lõi chì
Một bí quyết làm bản vẽ có khối hơn hẳn là cho nét gạch đi theo hình dáng bề mặt. Trên khối trụ, nét có thể cong theo vòng thân trụ. Trên quả cầu, nét ôm theo đường cong. Trên mặt phẳng của hộp, nét chạy theo hướng các cạnh trong phối cảnh.
Nét theo hướng khối giống như những đường vân trên bản đồ địa hình, chúng cho mắt biết bề mặt đang cong về đâu. Nét đi lung tung mọi hướng thì phá khối.
Cách thứ hai là tô mảng bằng cạnh lõi. Cầm bút kiểu ngang như mình kể ở tập cầm bút, áp phần cạnh dài của lõi chì vào giấy và lướt qua lại. Bạn có một mảng xám rộng, mềm, rất nhanh. Cách này hợp với giai đoạn đầu, khi muốn phủ toàn bộ phần tối bằng một lớp đều.
Mảng tô bằng cạnh lõi để lộ thớ giấy, trông có chất. Bạn có thể phủ mảng trước, rồi gạch nét lên trên để nhấn khối và độ tối.
Xoa mịn: khi nào nên, khi nào không
Xoa là dùng giấy cuộn, khăn giấy, que tán hay đầu ngón tay chà lên lớp chì cho các nét hoà vào nhau thành mảng mịn. Kết quả trông như ảnh chụp, rất cuốn hút với người mới.
Vấn đề là xoa quá nhiều làm bản vẽ đục và bẩn. Nét mất, chỗ sáng bị kéo xám theo, mọi vùng trông giống nhau. Ngón tay còn có dầu, chà lên giấy để lại vệt mà chì về sau không bám đều.
Hãy coi xoa là gia vị chứ không phải món chính. Dùng nó cho những bề mặt thật sự mịn như da em bé, quả trứng, bầu trời, và chỉ sau khi đã đánh bóng bằng nét đúng đậm nhạt. Đừng dùng xoa để cứu một mảng đánh bóng vụng.
Nếu muốn xoa, dùng que tán hoặc khăn giấy, giữ que sạch riêng cho vùng sáng và que bẩn cho vùng tối. Xoa từ sáng sang tối, không bao giờ kéo từ tối sang sáng.
Giữ bản vẽ sạch và bài tập thang đậm nhạt
Bản vẽ chì bẩn thường do cạnh bàn tay quệt vào. Luôn có một tờ giấy lót dưới tay. Vẽ từ trên xuống, và với người thuận tay phải thì từ trái sang phải, để tay không đi qua phần đã vẽ.
Đánh bóng theo thứ tự từ sáng tới tối. Phủ lớp nhạt chung cho mọi vùng không phải sáng nhất, rồi thêm lớp cho vùng trung gian, rồi lớp cho phần tối, cuối cùng nhấn lõi tối và bóng tiếp xúc. Đi từ tối ra thì chì đậm dễ bị kéo lem sang vùng sáng.
Bài tập thang đậm nhạt: kẻ năm ô vuông nối nhau. Ô đầu để trắng, ô cuối tối nhất bạn làm được. Ba ô giữa chia đều, chỉ dùng gạch nét. Rồi làm lại một hàng nữa bằng gạch chéo, một hàng bằng cạnh lõi, một hàng có xoa.
Bốn hàng nằm cạnh nhau sẽ cho bạn thấy mỗi kỹ thuật mang một chất riêng. Lần tới vẽ quả cầu, hãy chọn một kỹ thuật và giữ nó từ đầu tới cuối. Thử ngay với ô đầu tiên nhé.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ chì có nên dùng ngón tay để tán không?
Không nên dùng thường xuyên, vì da có dầu để lại vệt và làm chì bám không đều. Que tán, khăn giấy hay cọ khô là lựa chọn sạch hơn. Nếu dùng tay, hãy rửa tay và lau khô trước.
Vì sao chỗ tối vẽ mãi không đủ tối?
Có thể do dùng chì quá cứng hoặc giấy quá trơn. Hãy chuyển sang chì mềm hơn cho vùng tối và chồng nhiều lớp gạch chéo nhẹ tay thay vì ấn mạnh. Với độ tối rất sâu, nhiều người chuyển sang than.
Kỹ thuật chấm điểm có dùng cho chì không?
Có thể dùng, nhưng chấm điểm hợp với bút mực hơn vì chì chấm ra điểm mờ và lâu. Chấm điểm cho mảng rất mịn nhưng tốn nhiều thời gian.
Làm sao để vùng sáng không bị xám?
Xác định vùng sáng nhất ngay từ đầu và giữ trắng nó. Dùng giấy lót tay, không xoa kéo chì vào vùng sáng. Nếu lỡ xám, dùng tẩy dẻo ấn nhẹ để lấy chì ra.
Đánh bóng tốn nhiều thời gian quá thì làm sao?
Hãy phủ mảng lớn bằng cạnh lõi chì trước để có nền nhanh, rồi chỉ gạch nét ở những chỗ cần nhấn khối. Không phải vùng nào cũng cần chi tiết như nhau, chỗ quan trọng mới cần kỹ.
