Sau một lúc vẽ, mắt bạn quen với bức tranh tới mức không còn thấy lỗi của nó. Muốn nhìn tranh bằng con mắt mới, hãy dùng những mẹo làm lạ bức tranh đi: lùi ra xa, soi qua gương, lật ngược, chụp ảnh chuyển đen trắng, thu nhỏ trên điện thoại, hoặc đơn giản là để qua đêm. Rồi kiểm theo một danh sách cố định, từ cái lớn tới cái nhỏ.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Người tự học vẽ không có thầy bên cạnh chỉ lỗi. Nhưng bạn có thể tự làm thầy của mình, nếu biết cách đánh lừa đôi mắt đã quá quen. Tập này mình kể sáu mẹo và một danh sách kiểm mà nhiều người vẽ dùng.
Vì sao mắt mình không thấy lỗi của mình?
Khi vẽ lâu một bức tranh, não bạn đã thuộc lòng nó. Nó không còn thật sự nhìn, mà nhìn theo trí nhớ. Một cái mũi hơi lệch, sau một tiếng nhìn đi nhìn lại, trông hoàn toàn bình thường.
Thêm nữa, bạn biết mình định vẽ gì. Não tự lấp vào những chỗ thiếu bằng ý định. Bạn thấy một quả cam tròn, trong khi người khác thấy một hình hơi méo.
Đó là lý do người khác nhìn tranh bạn vài giây đã thấy lỗi mà bạn mất cả buổi không thấy. Không phải họ giỏi hơn, chỉ là mắt họ còn mới.
Mọi mẹo dưới đây đều nhằm một mục đích: làm bức tranh trông lạ đi với chính mắt bạn, để não buộc phải nhìn lại.
Người làm nghề lâu năm cũng không thoát được chuyện này. Khác biệt chỉ là họ biết mình sẽ bị quen mắt, nên chủ động dừng tay giữa chừng, đi pha một ấm trà, làm việc khác vài phút, rồi quay lại nhìn bức tranh như lần đầu. Một khoảng nghỉ ngắn có khi đáng giá hơn một giờ cặm cụi.
Sáu mẹo làm lạ bức tranh
Mẹo một: lùi xa. Đứng cách bức tranh vài mét. Ở xa, chi tiết biến mất, chỉ còn bố cục, mảng lớn và tỷ lệ. Nhiều lỗi về tỷ lệ chỉ lộ ra khi nhìn xa.
Mẹo hai: soi gương. Cầm tranh quay vào gương, hoặc xem bức tranh qua gương sau lưng. Hình bị lật trái phải, mắt thấy như một bức tranh mới. Một khuôn mặt bị lệch sẽ lộ ngay.
Mẹo ba: lật ngược tranh. Não không nhận ra vật thể nữa, chỉ thấy hình và mảng. Mẹo bốn: chụp ảnh chuyển đen trắng để kiểm đậm nhạt, như đã kể ở chuyên mục màu sắc.
Mẹo năm: thu nhỏ ảnh tranh trên điện thoại tới cỡ con tem để kiểm điểm nhấn và bố cục. Mẹo sáu: để qua đêm. Sáng hôm sau, mắt đã nghỉ, bạn thấy bức tranh gần như với con mắt của người lạ.
Danh sách kiểm từ lớn tới nhỏ
Kiểm cái lớn trước, vì sửa cái lớn thường kéo theo sửa cái nhỏ. Thứ nhất là bố cục: điểm nhấn có rõ không, mắt đi vào từ đâu, có gì chia đôi tranh hay kéo mắt ra ngoài khung không.
Thứ hai là tỷ lệ và hình: các vật có đúng kích thước với nhau không, có chung một đường tầm mắt không, những elip có nhất quán không.
Thứ ba là đậm nhạt: có đủ trắng thật và tối thật không, nguồn sáng có nhất quán không, mọi bóng có cùng hướng không.
Thứ tư là màu: có màu chủ đạo không, có màu nào lạc lõng không, nóng lạnh có rõ không. Cuối cùng mới tới chi tiết và cạnh: chỗ nào nên sắc, chỗ nào nên mờ. Viết danh sách này ra một mảnh giấy dán cạnh góc vẽ.
Sửa thế nào, và khi nào dừng
Khi đã thấy lỗi, sửa lỗi lớn nhất trước. Đừng sa vào sửa lông mi khi cả cái đầu đang lệch. Đôi khi sửa một lỗi lớn tự nhiên làm nhiều lỗi nhỏ biến mất.
Với chì và than, sửa tương đối dễ. Với màu nước, nhiều lỗi không sửa được, hãy ghi nhận và áp dụng cho bức sau. Với acrylic và sơn dầu, có thể phủ lên.
Biết khi nào dừng cũng là kỹ năng. Sửa quá nhiều làm tranh mất tươi, nét thành cứng, màu thành đục. Khi bạn bắt đầu sửa đi sửa lại cùng một chỗ mà không tốt hơn, đó là lúc dừng.
Một mẹo: trước khi sửa một chỗ lớn, chụp lại bức tranh. Nếu sửa xong thấy tệ hơn, bạn có ảnh để so và học, và lần sau biết dừng sớm hơn.
Học từ người khác mà không mất mình
Tự soát lỗi rất quý, nhưng góp ý từ người khác vẫn giúp bạn thấy những điểm mù. Cho người nhà xem và hỏi câu cụ thể: bạn nhìn vào đâu trước tiên, có chỗ nào trông lạ không. Câu hỏi cụ thể cho câu trả lời có ích hơn câu đẹp không.
Tham gia một nhóm vẽ hay lớp học cuối tuần để có góp ý từ người hiểu nghề. Nhưng nhớ rằng mọi góp ý đều là ý kiến, bạn được quyền chọn lọc.
Xếp những bức tranh cũ theo thời gian, xem lại mỗi vài tháng. Bạn sẽ thấy lỗi nào mình đã hết mắc, lỗi nào còn lặp lại. Lỗi lặp lại chính là thứ cần tập riêng.
Bài tập: lấy bức tranh gần nhất bạn vẽ, áp dụng đủ sáu mẹo, ghi ra ba lỗi lớn nhất theo danh sách kiểm. Đừng sửa bức đó, mà vẽ lại một bức mới, sửa ba lỗi đó ngay từ đầu. Cầm bức tranh của bạn ra trước gương thử nhé.
Câu hỏi thường gặp
Có nên sửa tranh cũ đã vẽ từ lâu không?
Thường nên để tranh cũ như một dấu mốc và vẽ bức mới. Sửa tranh cũ dễ làm mất tinh thần lúc đó và tốn thời gian hơn vẽ lại.
Người góp ý chê tranh mình thì nên làm gì?
Tách lời góp ý khỏi cảm xúc. Hỏi cụ thể chỗ nào và vì sao. Nếu góp ý có lý, hãy ghi lại để tập. Nếu không phù hợp với ý định của bạn, bạn có quyền giữ cách của mình.
Có ứng dụng nào giúp kiểm tra tranh không?
Hầu hết ứng dụng chỉnh ảnh trên điện thoại đều có chức năng chuyển đen trắng, lật ảnh và thu phóng, đủ để dùng các mẹo trong bài. Không cần ứng dụng riêng.
Vì sao tranh nhìn trên điện thoại đẹp hơn ngoài đời?
Ảnh thu nhỏ giấu đi những lỗi chi tiết và màn hình làm màu rực hơn. Vì thế dùng ảnh nhỏ để kiểm bố cục là tốt, nhưng đánh giá chi tiết thì nên nhìn tranh thật.
Bao lâu thì nên xem lại tranh cũ?
Mỗi vài tháng một lần là hợp lý. Khoảng cách đủ lâu để bạn nhìn tranh bằng mắt mới và thấy rõ sự tiến bộ cũng như lỗi lặp lại.
