Chì màu lên đẹp khi bạn tô nhiều lớp mỏng, nhẹ tay, chồng các màu lên nhau để pha ngay trên giấy, rồi mới ấn đậm hoặc miết bóng ở lớp cuối cùng. Sáp dầu thì mềm, béo, hợp với những mảng màu đậm và rực, được pha trộn bằng cách chồng và miết bằng ngón tay, và có thể cào lớp trên để lộ ra màu bên dưới.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Chì màu và sáp dầu là hai thứ ai cũng từng cầm hồi nhỏ, nên thường bị coi là đồ của trẻ con. Thật ra trong tay người hiểu chúng, cả hai đều có thể cho những bức tranh rất giàu màu. Tập này mình nói cách dùng chúng như người lớn.
Chì màu: nhẹ tay và nhiều lớp
Lỗi phổ biến nhất khi dùng chì màu là ấn mạnh ngay từ đầu để màu đậm. Ấn mạnh làm lõi màu lấp đầy thớ giấy ngay lập tức, giấy trơn lì, và những lớp sau không bám được nữa. Bạn mất cơ hội pha màu.
Cách đúng: tô lớp đầu thật nhẹ, nét đều, đầu bút hơi nghiêng. Rồi tô lớp thứ hai, thứ ba chồng lên, mỗi lớp hơi đậm hơn. Lõi màu lấp dần vào thớ giấy, màu sâu dần lên.
Hướng nét cũng quan trọng. Tô theo những vòng tròn nhỏ hoặc những nét ngắn đổi hướng sẽ cho mảng mịn hơn là kéo những nét dài một chiều, vốn để lại vệt sọc.
Giữ đầu bút nhọn khi tô chi tiết, dùng đầu hơi tù hoặc cạnh khi tô mảng rộng.
Pha màu ngay trên giấy
Hộp chì màu dù có nhiều màu tới đâu cũng không có đúng màu bạn cần. Cách lấy màu là chồng lớp. Muốn lục ô liu, tô một lớp vàng, rồi một lớp lam nhẹ, rồi một chút đỏ nâu. Muốn bóng tối của quả cam, tô cam rồi chồng một lớp lam tím mỏng.
Thứ tự lớp ảnh hưởng đến kết quả. Màu tô sau thường nổi hơn. Thử vàng trước lam sau, rồi lam trước vàng sau trên giấy nháp, bạn sẽ thấy hai màu lục khác nhau.
Đây cũng là nơi áp dụng mọi điều đã học ở chuyên mục màu sắc: bóng tối pha bằng màu bổ túc, ánh sáng ấm thì bóng lạnh. Với chì màu, bạn pha bằng cách xếp lớp chứ không pha trên bảng.
Tránh dùng màu đen để làm tối, nó làm màu xỉn rất nhanh. Dùng nâu đậm, lam đậm hay tím đậm.
Lớp cuối: miết bóng và giữ chỗ sáng
Khi đã có đủ màu, lớp cuối cùng có thể ấn mạnh hơn, hoặc dùng một cây chì màu trắng hay màu nhạt miết lên. Lớp này nghiền các lớp dưới vào nhau, lấp hết thớ giấy, bề mặt trở nên mịn và hơi bóng như sáp, màu rực hẳn lên.
Kỹ thuật miết bóng này rất hợp với vật bóng như quả táo, đồ gốm, kim loại. Nhưng đừng miết mọi chỗ, vì làm vậy tranh sẽ mất kết cấu và trông như nhựa.
Chỗ sáng nhất nên để giấy trắng từ đầu. Chì màu trắng không phủ được màu đậm bên dưới như màu bột. Nó chỉ làm nhạt và pha trộn. Nếu đã lỡ tô kín chỗ sáng, có thể dùng tẩy dẻo ấn nhẹ để lấy bớt, nhưng khó sạch.
Một mẹo: trước khi tô, dùng đầu một cây bút bi đã hết mực hay đầu que tre ấn những vết lõm lên giấy ở chỗ muốn có nét trắng, như sợi tóc sáng. Khi tô màu lên, chì lướt qua chỗ lõm, để lại đường trắng sắc nét.
Sáp dầu: béo, rực và phóng khoáng
Sáp dầu là bột màu trộn với sáp và dầu, mềm và béo hơn sáp màu trẻ em nhiều. Nó cho màu đậm, phủ tốt, và có thể chồng màu sáng lên màu tối khác với chì màu.
Cách pha màu với sáp dầu là chồng hai màu rồi miết bằng ngón tay, khăn giấy hay que gỗ. Màu hoà vào nhau mềm mại. Bạn cũng có thể đặt những nét màu cạnh nhau không pha, để mắt tự trộn, cho cảm giác rung động như tranh sơn dầu.
Kỹ thuật cào rất thú vị với sáp dầu: tô một lớp màu tươi, phủ một lớp màu đậm lên trên, rồi dùng que tre hay đầu dao nhựa cào để lộ màu tươi bên dưới thành nét. Đây là trò chơi mà trẻ em cũng mê.
Sáp dầu hợp với giấy dày hoặc giấy màu tối. Màu sáng trên giấy đen nổi bật rất mạnh. Lưu ý sáp dầu không bao giờ khô cứng hẳn, nên bản vẽ cần kẹp giữa giấy trơn hoặc đóng khung có kính để không bị lem.
Bài tập: một quả cam, hai chất liệu
Đặt một quả cam dưới đèn bàn. Vẽ nó bằng chì màu trên giấy trắng: lớp đầu vàng nhạt cho toàn quả trừ chỗ sáng, lớp hai cam, lớp ba đỏ cam cho phía tối, lớp bốn một chút lam tím cho lõi tối và bóng đổ. Cuối cùng miết nhẹ phía sáng bằng vàng nhạt.
Vẽ lại quả cam bằng sáp dầu trên giấy xám hoặc giấy đen. Bắt đầu bằng mảng tối, rồi cam, rồi vàng sáng, cuối cùng một chấm vàng nhạt gần trắng cho điểm sáng. Miết nhẹ để chuyển màu.
Đặt hai bản cạnh nhau. Chì màu cho sự tinh tế, sáp dầu cho sự rực rỡ. Bạn sẽ biết mình hợp với chất nào cho tâm trạng nào.
Và lần sau thấy hộp chì màu của con, bạn sẽ không còn nhìn nó như đồ chơi. Lấy hộp màu ra và chọn một quả cam nhé.
Câu hỏi thường gặp
Chì màu gốc sáp và gốc dầu khác nhau thế nào?
Chì màu gốc sáp mềm, dễ phủ, nhưng có thể nổi một lớp mờ như phấn trên vùng tô dày. Chì màu gốc dầu cứng hơn một chút, giữ đầu nhọn tốt hơn, ít bị lớp mờ. Cả hai đều dùng được, nhiều người kết hợp.
Chì màu có pha với nước được không?
Chì màu thường thì không. Có loại chì màu nước, tô xong quét cọ ướt thì màu tan như màu nước. Hai loại có cảm giác rất khác nhau.
Sáp dầu có độc không, trẻ em dùng được không?
Sáp dầu cho trẻ em thường được làm an toàn khi dùng đúng cách. Hãy chọn loại có ghi rõ độ tuổi phù hợp, trông trẻ nhỏ để không cho vào miệng và rửa tay sau khi vẽ.
Vì sao chì màu tô bị loang lổ không đều?
Thường do ấn tay không đều, nét kéo dài một chiều, hoặc giấy có thớ quá thô. Hãy tô nhẹ nhiều lớp bằng nét vòng nhỏ và chọn giấy thớ mịn.
Dung môi có dùng với chì màu và sáp dầu không?
Một số người dùng dung môi để làm tan màu cho mịn. Dung môi có mùi và hơi độc, nên chỉ dùng lượng nhỏ, nơi thông thoáng, tránh xa trẻ em và lửa. Người mới không cần đến.
