Ướt trên ướt là đặt màu lên giấy còn ướt: màu tự loang, mép mềm tan vào nhau, hợp cho bầu trời, sương, mặt nước và hậu cảnh xa. Ướt trên khô là đặt màu lên giấy đã khô hẳn: màu nằm yên, mép sắc rõ, hợp cho chi tiết, cạnh vật và những lớp phủ chồng. Bí quyết không nằm ở cọ hay màu, mà ở việc đọc được độ ẩm của giấy trong từng khoảnh khắc.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Người vẽ màu nước hay nói đùa rằng họ chỉ là trợ lý, còn nước mới là hoạ sĩ chính. Tập này mình tả hai kỹ thuật nền móng, và cái giai đoạn nguy hiểm ở giữa mà ai mới vẽ cũng sập bẫy ít nhất một lần.
Ướt trên ướt: để nước làm việc
Dùng cọ dẹt hoặc cọ tròn to quét nước sạch lên vùng định vẽ, đều tay, không để đọng vũng. Chờ vài giây cho mặt giấy hết bóng loáng nhưng vẫn còn ẩm, như tấm lụa ướt. Rồi chạm cọ có màu vào.
Màu sẽ lan ra những đường mềm như khói. Thêm màu thứ hai cạnh đó, chúng gặp nhau và hoà vào nhau ngay trên giấy, tạo những chuyển màu không thể pha được trên bảng.
Điều khó nhất là để yên. Người mới hay chà đi chà lại, kéo màu theo ý mình, làm mặt giấy xơ và màu đục. Hãy đặt màu xuống, nghiêng bảng nếu muốn màu chảy theo hướng nào đó, rồi buông tay.
Màu ướt trên ướt khô xong sẽ nhạt hơn lúc ướt khá nhiều, vì nước đã pha loãng thêm. Hãy dùng màu đậm hơn bạn nghĩ.
Ướt trên khô: kiểm soát và chính xác
Khi giấy khô hẳn, đặt một nét màu lên, nó nằm đúng chỗ đó, mép rõ ràng. Đây là cách vẽ chi tiết: mép mái nhà, cành cây, nét mắt, cánh cửa.
Ướt trên khô cũng là cách phủ lớp. Màu nước trong suốt, nên một lớp lam nhạt phủ lên lớp vàng đã khô sẽ cho ra lục, nhưng một thứ lục trong và sáng hơn hẳn lục pha sẵn trên bảng. Ánh sáng đi qua hai lớp màu, dội từ giấy trắng lên.
Mỗi lớp phủ nên quét một lần, dứt khoát. Nếu bạn chà lại lớp trên, nó sẽ kéo lớp dưới lên và làm đục.
Khi vẽ ướt trên khô, mỗi mảng màu khi khô sẽ để lại một viền hơi đậm ở mép, vì hạt màu dạt ra rìa theo nước bốc hơi. Viền ấy là đặc trưng của màu nước, có thể dùng nó để tả mép vật.
Giai đoạn nguy hiểm ở giữa và vết loang súp lơ
Giữa ướt và khô có một giai đoạn mặt giấy chỉ còn hơi ẩm. Đây là lúc tai nạn xảy ra. Nếu bạn đặt một cọ có nhiều nước hơn vào vùng đang khô dở, nước mới sẽ chảy vào, đẩy hạt màu ra xung quanh, tạo thành một vết loang có viền lởm chởm như bông súp lơ.
Quy tắc nhớ: nước luôn chảy từ chỗ ướt hơn sang chỗ khô hơn. Cọ ướt hơn giấy thì loang ra ngoài. Cọ khô hơn giấy thì hút màu từ giấy vào cọ.
Cách tránh: khi giấy đang khô dở, nếu muốn thêm màu, dùng cọ chỉ hơi ẩm, màu đặc. Hoặc dừng tay, chờ khô hẳn rồi vẽ ướt trên khô.
Vết loang súp lơ không phải lúc nào cũng xấu. Nhiều người cố ý tạo nó để vẽ tán cây, mây giông, bọt sóng. Khi đã hiểu cơ chế, tai nạn trở thành kỹ thuật.
Đọc độ ẩm của giấy
Nghiêng tờ giấy dưới ánh sáng, nhìn xiên. Khi mặt giấy bóng loáng như gương, nghĩa là còn đọng nước trên mặt: màu thả vào sẽ lan rất xa. Khi mặt giấy hết bóng nhưng vẫn mờ ẩm, như vải ướt: màu lan vừa phải, mép mềm. Đây là lúc đẹp nhất cho ướt trên ướt.
Khi mặt giấy ẩm nhẹ, chạm mu ngón tay thấy mát: giai đoạn nguy hiểm. Khi giấy khô, chạm không còn mát, màu giấy trở lại như cũ: an toàn cho ướt trên khô.
Thời tiết ảnh hưởng rất nhiều. Mùa nồm ẩm ở miền Bắc, giấy khô rất chậm, bạn có nhiều thời gian ướt trên ướt nhưng phải chờ lâu để phủ lớp. Trưa nắng gió ở miền Trung hay miền Nam, giấy khô trong chớp mắt, phải làm nhanh hoặc làm ẩm vùng nhỏ.
Nếu cần khô nhanh, có thể dùng máy sấy tóc ở chế độ mát, để xa. Để gần và nóng có thể làm màu chạy và giấy cong.
Bài tập: một bầu trời và một cái cây
Phần một, bầu trời ướt trên ướt. Quét nước sạch lên nửa trên tờ giấy. Khi hết bóng, chạm vài vệt lam ở đỉnh, để chúng loang xuống. Thêm một chút hồng cam ở gần đường chân trời, để chúng gặp lam. Đừng chạm vào nữa.
Chờ bầu trời khô hẳn, kiểm tra bằng mu ngón tay.
Phần hai, cái cây ướt trên khô. Vẽ thân cây và cành bằng nâu đậm với đầu cọ. Rồi chấm tán lá lục đậm lên trên trời đã khô. Mép tán lá sẽ sắc nét, nổi trên nền trời mềm.
Cuối cùng, nếu muốn, nhỏ một giọt nước sạch vào tán lá khi nó đang khô dở để tạo vết loang súp lơ như những chùm lá. Bạn vừa dùng cả ba trạng thái của nước trên một bức tranh. Dán giấy và quét lớp nước đầu tiên nhé.
Câu hỏi thường gặp
Màu nước loang ra ngoài vùng muốn vẽ thì làm sao?
Dùng khăn giấy hoặc cọ khô sạch thấm ngay chỗ loang khi còn ướt. Nếu đã khô, có thể làm ẩm nhẹ rồi thấm để nhấc bớt màu, nhưng không thể nhấc sạch hoàn toàn với mọi màu.
Có nên dùng muối hay cồn tạo hiệu ứng màu nước không?
Rắc muối lên màu ướt tạo những đốm hoa nhỏ, nhỏ cồn tạo những lỗ tròn. Đó là hiệu ứng vui để thử. Đừng lạm dụng vì dễ thành mẹo vặt lặp lại, và nhớ phủi sạch muối khi khô.
Vì sao màu nước khô xong bị nhạt?
Nước bốc hơi và giấy hút bớt, màu luôn nhạt hơn khi ướt. Người vẽ màu nước quen pha đậm hơn mức mình muốn khoảng một chút để bù lại.
Vẽ màu nước có cần phác chì trước không?
Nên phác chì thật nhẹ để định vị trí, vì màu nước khó sửa. Đừng phác quá kỹ hay quá đậm, nét chì đậm sẽ lộ qua lớp màu trong và khó tẩy sau khi phủ màu.
Ướt trên ướt có dùng cho chân dung được không?
Được, nhất là cho chuyển màu mềm trên má, tóc và nền. Phần mắt, môi, mép tóc thường cần ướt trên khô để có độ sắc. Chân dung màu nước hay nhất khi kết hợp cả hai.
