Sổ ký hoạ là cuốn nhật ký bằng hình. Bạn mang nó theo người và vẽ nhanh những gì gặp trong ngày: một quán cà phê vỉa hè, một góc chợ, chiếc xe đạp dựng ở gốc cây, mâm cơm tối của gia đình. Bản vẽ không cần đẹp mà cần thật. Ghi thêm vài chữ, ngày tháng, và cố gắng vẽ tại chỗ thay vì về nhà vẽ lại từ ảnh.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Hoạ sĩ Bùi Xuân Phái nổi tiếng với những bức vẽ phố cổ Hà Nội, tới mức người ta gọi những con phố ấy là phố Phái. Ngày nay, khắp nơi trên thế giới có những nhóm người vẽ phố cùng nhau mỗi cuối tuần. Tập này mình nói cách bắt đầu cuốn sổ ký hoạ của riêng bạn.
Chọn sổ và bút để mang theo
Cuốn sổ ký hoạ nên đủ nhỏ để bỏ túi áo khoác hay túi xách, đủ chắc để vẽ khi cầm trên tay không có bàn. Gáy khâu hay gáy lò xo mở phẳng được là tốt. Bìa cứng giúp làm mặt tựa.
Giấy nên đủ dày để nếu thích bạn có thể quét chút màu nước. Nhưng đừng quá đắt, để bạn không ngại vẽ xấu.
Bút: một cây bút kim hoặc bút bi cho nét chính, có thể thêm một cây bút lông nước hay một hộp màu nước bỏ túi. Bộ đồ càng gọn, bạn càng hay mang theo. Nhiều người ký hoạ lâu năm chỉ dùng đúng một cây bút cho mọi thứ.
Một chiếc ghế xếp nhỏ cũng hữu ích nếu bạn định ngồi lâu ở một góc phố, nhưng không bắt buộc. Quán cà phê vỉa hè với ghế nhựa thấp là chỗ ngồi vẽ lý tưởng của người Việt.
Vẽ nhanh, vẽ tại chỗ
Ký hoạ đời sống khác với vẽ tĩnh vật ở chỗ mọi thứ chuyển động: người đi qua, xe chạy, ánh sáng đổi. Bạn không có thời gian đo đạc kỹ. Hãy chọn một điểm nhìn, bắt cái dáng chung trong vài phút, rồi thêm chi tiết khi còn thời gian.
Vẽ những thứ đứng yên trước: ngôi nhà, cái cây, quầy hàng. Người và xe thêm sau, chọn những người dừng lâu như người bán hàng, người ngồi uống nước. Người đi qua thì vẽ vài nét động tác như mình đã nói ở tập ký hoạ dáng người.
Vẽ tại chỗ có giá trị mà vẽ từ ảnh không có: bạn cảm nhận được không khí, tiếng ồn, mùi cà phê, những gì bạn chọn vẽ thể hiện cái bạn để ý. Ảnh ghi lại mọi thứ như nhau, còn ký hoạ ghi lại những gì chạm tới bạn.
Nếu thời tiết hay hoàn cảnh không cho vẽ lâu, vẽ phần chính tại chỗ và chụp một tấm ảnh để nhớ màu, rồi tô màu ở nhà. Nhưng phần nét nên vẽ tại chỗ.
Ghi chữ, ngày tháng và câu chuyện
Sổ ký hoạ không chỉ có hình. Bên cạnh bức vẽ, ghi ngày tháng, tên chỗ, và vài dòng về điều bạn nghe thấy hay cảm thấy: bà bán xôi kể con gái mới đi làm xa, tiếng chim trên cây sấu, trời nồm, giấy ẩm.
Những dòng chữ đó biến cuốn sổ thành một cuốn nhật ký sống động. Nhiều năm sau mở lại, bạn không chỉ thấy hình mà nhớ lại cả buổi sáng hôm đó.
Chữ cũng có thể trở thành một phần bố cục: một dòng tiêu đề ở góc trang, vài ghi chú nhỏ cạnh hình. Đừng lo chữ xấu, nó là nét riêng của bạn.
Ký hoạ khi đi du lịch là một cách giữ kỷ niệm đặc biệt. Thay vì chụp hàng trăm tấm ảnh rồi không bao giờ xem lại, vài bức ký hoạ trong một chuyến đi thường được nhớ lâu hơn.
Vẽ ở đâu: quán cà phê, chợ, góc phố, trong nhà
Quán cà phê vỉa hè là phòng vẽ tuyệt vời: bạn có chỗ ngồi, có lý do để ngồi lâu, và có cả một con phố trước mặt. Chợ sáng đầy màu sắc và động tác. Bến xe, bến phà, công viên đều là những sân khấu nhỏ.
Nhưng không cần đi xa. Bữa cơm gia đình, góc bếp với nồi niêu, đứa con ngủ trưa, ông bà xem thời sự, những khoảnh khắc trong nhà thường là những trang sổ quý nhất.
Một vài lời lịch sự khi vẽ nơi công cộng: chọn chỗ không cản lối đi, xin phép khi ngồi trước cửa hàng của ai đó, và nếu người được vẽ không muốn, hãy tôn trọng. Phần lớn người Việt sẽ tò mò ghé xem, và đó thường là những cuộc trò chuyện vui.
Nếu thấy ngại vẽ một mình ngoài phố, hãy tìm hoặc rủ vài người bạn cùng đi vẽ. Ngồi cùng nhau, bạn bớt ngại và học được từ cách nhìn của người khác.
Chấp nhận trang xấu, và một bài tập cho tuần này
Sổ ký hoạ nào cũng có những trang hỏng: hình lệch, nét rối, màu loang. Đừng xé chúng. Chúng là một phần của hành trình, và lật lại sau vài tháng bạn sẽ thấy mình đã đi được bao xa.
Đừng biến cuốn sổ thành nơi trưng bày. Nếu bạn chỉ dám vẽ những gì chắc chắn đẹp, cuốn sổ sẽ trống trơn. Hãy coi nó là nơi luyện tập và ghi nhớ.
Bài tập cho tuần này: mỗi ngày một trang, mỗi trang ít nhất mười lăm phút, ở bảy chỗ khác nhau. Một bữa sáng, một góc làm việc, một con đường bạn đi qua, một người trong nhà, một quán nước, một góc chợ, một khung cửa sổ.
Cuối tuần, lật bảy trang đó ra. Bạn vừa có một tuần đời mình được ghi lại bằng nét vẽ. Bỏ cuốn sổ vào túi ngay sáng mai nhé.
Câu hỏi thường gặp
Ký hoạ có cần tô màu không?
Không bắt buộc. Nhiều sổ ký hoạ chỉ có nét mực và vẫn rất sống động. Màu giúp ghi lại không khí và ánh sáng, nhưng hãy thêm khi bạn thích, đừng coi là bắt buộc.
Vẽ ngoài phố bị người ta nhìn thì ngại lắm, làm sao?
Bắt đầu với sổ nhỏ, ngồi ở góc ít người qua lại, hoặc vẽ từ trong quán nhìn ra. Đi cùng bạn bè cũng giúp bớt ngại. Sau vài lần, bạn sẽ quen và thậm chí thích những cuộc trò chuyện bất ngờ.
Ký hoạ đô thị là gì?
Là phong trào vẽ tại chỗ về đời sống nơi mình sống hoặc đi qua, đã lan ra nhiều thành phố trên thế giới. Người tham gia thường vẽ cùng nhau và chia sẻ bản vẽ, đề cao việc vẽ tại chỗ và trung thực.
Một trang ký hoạ nên vẽ bao lâu?
Từ vài phút tới khoảng một tiếng. Ký hoạ nhanh mười lăm phút đã đủ ghi lại cảnh. Đừng cố hoàn thiện như một bức tranh, sự dang dở có khi lại đẹp.
Có nên vẽ bằng bút chì rồi đi mực không?
Có thể, nhất là lúc mới bắt đầu. Nhưng nhiều người khuyên vẽ thẳng bằng mực để nét tự nhiên và nhanh hơn, vì ngoài phố khoảnh khắc trôi đi rất nhanh.
