Nếp vải sinh ra từ những điểm treo và điểm căng: vải bị giữ ở đâu thì nếp toả ra từ chỗ đó, bị kéo về hướng nào thì nếp chạy theo hướng đó. Vẽ nếp vải không phải là vẽ một mớ đường cong, mà là vẽ khối của từng nếp như những ống tròn, có mặt sáng, mặt tối và bóng đổ lên nếp bên cạnh.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Một chiếc khăn vắt trên ghế, một tà áo dài bay, vạt áo sơ mi nhăn ở khuỷu tay, những thứ đó làm bức vẽ có hơi thở. Nhưng người mới hay vẽ nếp vải như những vết rạn hay những đường giun bò. Tập này mình nói về logic của vải.
Điểm treo và điểm căng: nếp vải có lý do
Lấy một chiếc khăn tay, cầm một góc giơ lên. Bạn sẽ thấy những nếp chảy xuống từ điểm bạn cầm, toả ra như những tia. Giờ cầm hai góc, kéo căng nhẹ: các nếp võng xuống thành hình chữ U giữa hai điểm.
Đó là quy luật đầu tiên: mọi nếp vải đều bắt đầu từ một điểm chịu lực, nơi vải bị treo, bị kẹp, bị đè, hoặc bị một phần cơ thể đẩy căng ra. Trên người, điểm treo thường là vai, ngực, đầu gối, khuỷu tay đang gập.
Khi vẽ, hãy xác định điểm treo trước, đánh dấu nhẹ. Rồi vẽ những nếp chính toả ra từ đó. Nếp nào không có lý do, không bắt nguồn từ đâu, thì bỏ. Người mới hay vẽ thêm những nếp lặt vặt cho có, làm vải trông như giấy vò.
Giữa hai điểm treo, vải có thể căng phẳng, không nếp nào. Vùng phẳng ấy rất quan trọng, nó cho mắt nghỉ và làm các nếp chính nổi bật.
Các kiểu nếp thường gặp
Nếp ống là kiểu đơn giản nhất: vải rủ từ một điểm treo, tạo những ống tròn dài song song chảy xuống, như rèm cửa hay vạt váy dài. Mỗi ống có mặt sáng ở phía nguồn sáng và mặt tối phía kia.
Nếp gấp khúc xuất hiện khi một ống vải bị gập, ví dụ ống quần ở đầu gối khi ngồi, hay ống tay áo ở khuỷu. Nó tạo những hình như chữ Z, những hình thoi dẹt xếp chồng. Khi một ống vải bị nén từ hai đầu, như ống quần chạm giày, ta có những nếp gấp khúc chồng lên nhau.
Nếp xoắn quấn quanh một hình trụ, như tay áo quấn quanh cánh tay đang giơ. Các nếp chạy chéo, ôm theo khối tay.
Còn nếp nằm là khi vải buông lơi trên mặt phẳng, như khăn bàn rơi xuống sàn, tạo những gò thấp, uốn lượn không theo trật tự nào. Nếp này cho cảm giác thả lỏng, nghỉ ngơi.
Vẽ nếp như vẽ khối, không phải vẽ đường
Sai lầm phổ biến nhất là dùng một đường đậm cho mỗi nếp. Thật ra mỗi nếp vải là một khối cong, như một nửa ống trụ. Ánh sáng chiếu vào nó cũng tạo ra vùng sáng, vùng trung gian, ranh giới tối và phản quang, như quả cầu ở tập trước, chỉ là kéo dài ra.
Chỗ tối nhất thường là khe sâu nơi hai nếp gặp nhau, và phần dưới của nếp nhô ra, nơi nó đổ bóng lên vải phía dưới. Vẽ đúng những khe tối này là nếp vải tự hiện lên.
Mép trên của nếp nhô thường nhận nhiều sáng nhất. Để giấy trắng ở đó, hoặc lấy sáng bằng tẩy dẻo.
Một cách luyện: nheo mắt nhìn chiếc khăn vắt trên ghế. Bạn sẽ thấy nó thành vài mảng sáng tối lớn. Vẽ những mảng đó trước, rồi mới chia nhỏ ra từng nếp.
Vải dày, vải mỏng, vải bóng vẽ khác nhau
Vải dày như kaki, nỉ, len tạo ít nếp, nếp to, tròn, mép mềm. Vải mỏng như lụa, voan tạo nhiều nếp nhỏ, sắc, uốn lượn, thường ôm sát hình bên dưới. Vải cứng như lanh hay vải sơ mi hồ cứng tạo những nếp gãy góc, mặt phẳng hơn.
Chiếc áo dài lụa là ví dụ hay: phần thân ôm sát người gần như không nếp, rồi tới tà áo thì buông nhẹ, những nếp dài mềm chảy xuống, đầu tà khẽ cuộn. Độ mềm đó đến từ nếp nhỏ, nhiều, và chuyển sáng tối rất nhanh.
Vải bóng như sa tanh có độ tương phản cao: điểm sáng rất sáng ngay cạnh vùng tối sâu. Vải nhám như vải bố thì chuyển sáng tối êm, ít điểm loá.
Khi vẽ người mặc quần áo, nhớ rằng vải luôn tương tác với khối cơ thể bên dưới. Phần vải nằm trên vai, ngực, đầu gối thì căng, phần ở eo, khuỷu tay, sau gối thì dồn nếp.
Bài tập với một chiếc khăn
Lấy một chiếc khăn tắm hoặc khăn trải bàn màu trơn, sáng màu. Treo một góc lên đinh hoặc móc áo, để nó rủ tự nhiên. Đặt đèn từ một bên. Vẽ trong hai mươi phút, chỉ dùng mảng sáng tối, cố gắng hạn chế đường viền.
Lần hai, vắt chiếc khăn qua lưng ghế. Lần ba, thả nó rơi xuống sàn. Ba lần cho bạn ba kiểu nếp khác nhau: nếp ống từ điểm treo, nếp võng giữa hai điểm, nếp nằm buông lơi.
Nếu có áo dài, áo sơ mi, vắt lên ghế và vẽ một tà áo. Bạn sẽ thấy vải mỏng đòi hỏi nét nhẹ và tinh hơn hẳn.
Một tuần ba buổi khăn, rồi bạn sẽ thấy nếp áo trên người ngoài phố hiện ra rõ ràng như chưa bao giờ. Mở tủ chọn một chiếc khăn ngay nhé.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ nếp vải có nên chép y hệt mẫu không?
Không cần chép từng nếp. Vải thay đổi liên tục, và quá nhiều nếp làm rối bản vẽ. Hãy chọn những nếp chính kể được hình khối và hướng lực, bỏ bớt nếp phụ.
Vì sao vẽ nếp áo trông như vết rạn?
Thường vì vẽ nếp bằng đường viền đậm thay vì bằng mảng sáng tối, và vì nếp không xuất phát từ điểm treo nào. Hãy xác định điểm chịu lực trước và tô khe tối thay vì kẻ đường.
Vẽ vải hoa văn thế nào?
Vẽ nếp và sáng tối trước như với vải trơn, rồi đặt hoa văn lên theo đường cong của nếp. Hoa văn bị gãy, co lại ở chỗ vải gấp, và tối đi trong vùng bóng.
Vẽ vải bay trong gió có khác không?
Vải bay có điểm treo ở chỗ gắn vào người hay vật, phần còn lại bị gió kéo về một hướng. Các nếp chạy theo hướng gió, mép vải cuộn lại, tạo cảm giác chuyển động.
Nên học vẽ nếp vải bằng chì hay than?
Than rất hợp vì cho mảng sáng tối nhanh và mềm, đúng với chất vải. Chì phù hợp khi muốn chi tiết nếp nhỏ của vải mỏng.
