Khi người mẫu nhìn thẳng, đôi mắt nằm quanh đường chia đôi chiều cao cái đầu, tính từ đỉnh đầu tới cằm, chứ không nằm ở một phần ba trên như phần lớn người mới hay vẽ. Chân mũi nằm khoảng giữa đường mắt và cằm, còn khe miệng nằm khoảng một phần ba quãng từ chân mũi xuống cằm. Tai nằm trong khoảng từ chân mày tới chân mũi.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Có một bài tập vui mình hay rủ người mới: vẽ nhanh một khuôn mặt theo trí nhớ, rồi đo xem mắt nằm ở đâu. Gần như ai cũng đặt mắt quá cao. Tập này mình kể vì sao, và các mốc khuôn mặt giúp bạn đặt đúng ngay từ đầu.
Vì sao người mới hay đặt mắt quá cao?
Khi nhìn một khuôn mặt, ta chú ý vào mắt, mũi, miệng, những phần biểu cảm. Phần trán và phần đầu nằm trong tóc thì ta gần như không để ý. Trong trí nhớ, khuôn mặt chỉ là phần từ chân mày tới cằm, nên ta xếp mắt vào khoảng một phần ba trên của cái hình đó.
Nhưng hộp sọ có một khối khá lớn phía trên mắt, nơi chứa não. Nếu đo thật từ đỉnh đầu tới cằm, mắt nằm ngay quanh giữa. Ở trẻ em, mắt còn nằm thấp hơn giữa một chút, vì phần sọ não lớn so với phần mặt.
Đặt mắt quá cao làm trán thấp tịt, đỉnh đầu bị cắt bớt, khuôn mặt trông như đội một cái mũ chật. Đây là lỗi gần như phổ quát, nên nếu bạn mắc, bạn đang ở cùng đội với rất nhiều người.
Lời khuyên: luôn vẽ cả hình đầu, kể cả phần tóc, trước khi đặt bất kỳ nét mắt mũi nào.
Các mốc khi nhìn thẳng
Bắt đầu bằng một hình trứng, đầu to ở trên. Kẻ một đường dọc chính giữa và một đường ngang chia đôi chiều cao. Đường ngang này là đường mắt.
Chia đôi đoạn từ đường mắt xuống cằm, bạn có vị trí chân mũi. Chia đoạn từ chân mũi xuống cằm làm ba, khe miệng nằm ở vạch thứ nhất tính từ trên xuống. Chân tóc thường nằm khoảng giữa đỉnh đầu và đường mắt, tuỳ người.
Theo chiều ngang, khuôn mặt nhìn thẳng ở tầm mắt rộng khoảng năm lần chiều rộng một con mắt. Khoảng cách giữa hai mắt xấp xỉ một con mắt. Cánh mũi thường ngang với khoé mắt trong, khoé miệng thường ngang với con ngươi khi nhìn thẳng.
Tai nằm hai bên, mép trên ngang khoảng chân mày, dái tai ngang khoảng chân mũi. Người mới hay vẽ tai quá nhỏ và quá thấp.
Mắt, mũi, miệng là khối, không phải ký hiệu
Con mắt là một quả cầu nằm trong hốc mắt, mi mắt trên và dưới ôm lấy nó. Mi trên dày hơn và đổ bóng xuống tròng mắt. Người mới hay vẽ mắt hình hạt chanh với tròng đen tròn vẹn ở giữa, trông như mắt búp bê. Thật ra mi trên luôn che một phần tròng đen.
Cái mũi là một khối hình nêm. Thứ làm nên mũi trên bản vẽ không phải hai đường viền hai bên, mà là mảng tối dưới chân mũi và hai lỗ mũi, cộng với mặt bên của sống mũi nằm trong bóng. Vẽ hai đường dọc hai bên sống mũi là cách nhanh nhất làm mũi phẳng dẹt.
Cái miệng nằm trên một bề mặt cong như một phần ống trụ, vì hàm răng cong. Môi trên thường tối hơn môi dưới vì nó quay xuống, môi dưới quay lên đón ánh sáng. Khe miệng là đường tối nhất, còn viền môi ngoài nên rất nhẹ hoặc không vẽ.
Nghĩ mọi bộ phận như khối nhận ánh sáng sẽ giúp chân dung có thể tích thay vì một tấm mặt nạ.
Khi khuôn mặt quay, cúi hay ngửa
Khi người mẫu quay mặt ba phần tư, đường dọc giữa mặt cong theo khối đầu và dịch về phía quay đi. Con mắt phía xa trông hẹp hơn, khoảng cách từ mắt xa tới mép má cũng hẹp lại. Cánh mũi phía xa có thể bị sống mũi che mất.
Khi người mẫu cúi xuống, các đường ngang mắt, mũi, miệng cong xuống như những vòng quanh quả trứng nhìn từ trên. Mắt trông như gần đỉnh đầu hơn, cằm co lại, tai dịch lên cao so với mắt.
Khi ngửa lên, mọi thứ ngược lại: các đường cong lên, cằm và mặt dưới của hàm hiện rõ, lỗ mũi lộ ra, tai trông như tụt xuống thấp so với mắt.
Bài tập hay cho việc này: lấy một quả trứng luộc, vẽ lên đó đường giữa và các đường ngang mắt, mũi, miệng bằng bút dạ, rồi xoay nó dưới đèn. Bạn sẽ thấy các đường cong biến đổi ra sao.
Vẽ chân dung đầu tiên theo thứ tự nào?
Nhờ một người thân ngồi yên cạnh cửa sổ, ánh sáng từ một bên. Ngồi cách họ chừng hai mét. Phác hình đầu và cổ, cả phần tóc, kẻ đường giữa và các đường mốc nhẹ tay.
Đo kiểm bằng bút chì: chiều rộng so với chiều cao đầu, vị trí mắt, chân mũi. Rồi phác mảng tối lớn: bên má khuất sáng, hốc mắt, dưới mũi, dưới môi dưới, dưới cằm. Những mảng tối này làm khuôn mặt nổi khối trước cả khi có chi tiết.
Chi tiết như con ngươi, lông mày, nếp mí để cuối cùng. Phần lớn sự giống nhau nằm ở tỷ lệ và mảng sáng tối lớn, không nằm ở lông mi.
Đừng nản nếu bản đầu không giống. Chân dung là thể loại khó nhất vì mắt người nhạy với khuôn mặt hơn mọi thứ khác. Vẽ một người nhiều lần, bạn sẽ dần thấy ra cái riêng của họ. Hôm nay rủ ai đó ngồi làm mẫu mười lăm phút nhé.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ chân dung không giống thì sửa từ đâu?
Hãy kiểm tra tỷ lệ lớn trước: hình đầu dài hay tròn, khoảng cách mắt tới cằm, chiều dài mũi. Phần lớn sai lệch về độ giống nằm ở những tỷ lệ này chứ không ở chi tiết nhỏ. Lật ngược bản vẽ và ảnh mẫu để so cũng giúp thấy lỗi.
Người châu Á có tỷ lệ khuôn mặt khác không?
Mỗi người mỗi khác, và giữa các vùng cũng có những xu hướng khác nhau như sống mũi, nếp mí, độ rộng gò má. Các mốc trong bài là khung chung để bắt đầu, còn đo người mẫu thật mới cho ra nét riêng.
Vẽ mắt sao cho có hồn?
Chú ý mi trên đổ bóng lên tròng mắt, giữ một đốm sáng nhỏ trong con ngươi ở đúng phía nguồn sáng, và đừng vẽ viền tròng trắng quá rõ. Hướng nhìn của hai con ngươi phải cùng về một điểm.
Vẽ chân dung nghiêng hoàn toàn có khó hơn không?
Mặt nghiêng có đường viền rõ nên dễ thấy giống, nhưng phải đặt tai đúng chỗ, thường ở khoảng giữa đầu theo chiều ngang. Người mới hay đặt tai quá gần mặt.
Nên vẽ chân dung bằng chì hay than?
Chì cho nét mảnh và chi tiết, hợp với chân dung nhỏ. Than cho mảng tối sâu và nhanh, hợp với chân dung lớn và ánh sáng mạnh. Người mới thường dễ bắt đầu bằng chì.
