Không nên cầm bút vẽ đè lên hay sửa trực tiếp tranh của con, vì việc đó ngầm dạy con rằng cách nhìn của mình là sai và cách của người lớn mới đúng. Tranh tô màu có sẵn thì có thể dùng thỉnh thoảng để luyện tay và thư giãn, nhưng không nên thay thế việc con tự vẽ từ ý tưởng của chính mình.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Rất nhiều cha mẹ có thói quen này, và làm vì thương con: thấy con vẽ con mèo méo mó, liền cầm bút vẽ lại giúp cho đẹp. Tập này mình nói vì sao nên dừng tay, và có những cách giúp con tốt hơn mà không lấy mất bức tranh của con.
Khi người lớn vẽ đè lên tranh của trẻ
Hãy tưởng tượng bạn viết một lá thư, và một người khác cầm bút sửa lại từng câu cho hay hơn. Lá thư có thể hay hơn thật, nhưng nó không còn là của bạn. Trẻ cảm nhận điều tương tự với bức tranh.
Khi cha mẹ vẽ lại con mèo cho giống, trẻ học được hai điều. Thứ nhất, con mèo của mình là sai. Thứ hai, có một cách đúng, và cách đó thuộc về người lớn. Lần sau, trẻ có thể không dám vẽ mèo nữa, hoặc nhờ bố mẹ vẽ hộ luôn.
Trẻ nhỏ vẽ không phải để tạo ra bức tranh giống thật. Chúng vẽ để kể chuyện, để thể hiện cảm xúc, để khám phá màu và nét. Con mèo méo mó có thể đang chạy rất nhanh, hay đang rất vui, theo cách con muốn kể.
Bức tranh của trẻ là không gian riêng của trẻ. Giữ cho không gian ấy an toàn là món quà lớn nhất cha mẹ có thể cho.
Vậy khi con nhờ giúp thì sao?
Có những lúc con chủ động nhờ: mẹ vẽ con voi cho con đi, con không biết vẽ. Lúc đó, thay vì vẽ lên tờ giấy của con, hãy lấy một tờ giấy khác và vẽ bên cạnh.
Vừa vẽ vừa nói to cách bạn nghĩ: con voi có cái thân to tròn như quả bóng, cái vòi dài cong cong, bốn cái chân to như cột nhà. Con thấy không. Bạn đang dạy con cách nhìn, không chỉ đưa cho con một hình mẫu để chép.
Sau đó, đưa lại bút cho con: giờ con thử vẽ con voi của con nhé. Voi của con có thể khác voi của mẹ, và điều đó hoàn toàn tốt.
Một cách khác nữa là gợi ý con quan sát: mình cùng xem ảnh con voi nhé, con thấy cái tai nó thế nào. Khi trẻ tự nhìn ra, trẻ tự vẽ ra.
Tranh tô màu có sẵn: lợi và hại
Tranh tô màu có sẵn, với những đường viền in sẵn để trẻ tô màu vào, rất phổ biến. Nó có ích ở vài mặt: luyện cầm bút, luyện tô trong khuôn, tập trung, và giúp trẻ thư giãn. Nhiều người lớn cũng thích tô màu để thả lỏng.
Nhưng nếu đó là hình thức vẽ chủ yếu, trẻ thiếu đi phần quan trọng nhất: tự nghĩ ra hình, tự quyết định đặt cái gì ở đâu. Một số nhà giáo dục mỹ thuật lo rằng tô màu quá nhiều có thể làm trẻ so tranh tự vẽ của mình với những đường nét hoàn hảo in sẵn, rồi mất tự tin.
Cách dùng cân bằng: coi tranh tô màu như một món ăn vặt, không phải bữa chính. Bên cạnh tập tô, luôn có giấy trắng để con tự vẽ.
Một biến thể hay hơn: cho con tô màu một nửa bức tranh có sẵn, rồi tự vẽ tiếp nửa còn lại. Hoặc vẽ thêm nhân vật, thêm cảnh vào bức tranh tô màu.
Khi nào hướng dẫn kỹ thuật là phù hợp?
Với trẻ lớn hơn, khoảng chín mười tuổi trở lên, khi chính trẻ muốn vẽ giống thật hơn, việc chỉ kỹ thuật là phù hợp và cần thiết. Lúc này trẻ hỏi làm sao vẽ cái bánh xe cho tròn, làm sao vẽ người đang chạy.
Hãy chỉ cách bằng tờ giấy riêng, như nói ở trên. Hoặc chỉ ra trên chính vật mẫu: con nhìn cái cốc này, miệng cốc nhìn nghiêng thành hình gì.
Hướng dẫn khi được hỏi, không hướng dẫn khi không ai hỏi. Một bức tranh đang vẽ say sưa không cần lời góp ý. Để dành góp ý cho lúc con dừng lại và muốn nghe.
Với trẻ nhỏ hơn, hướng dẫn tốt nhất là chuẩn bị chất liệu, không gian và thời gian, rồi lùi lại.
Một buổi vẽ cùng con không sửa tranh
Thử thế này: bày hai tờ giấy, một cho bạn, một cho con. Cùng chọn một đề tài, ví dụ con mèo nhà mình. Mỗi người vẽ con mèo của mình, không nhìn sang bên kia cho tới khi xong.
Khi cả hai đã xong, đặt hai bức cạnh nhau và kể cho nhau nghe. Mèo của mẹ đang ngủ. Mèo của con đang đuổi chuột. Hỏi con thích gì ở mèo của mẹ, và nói bạn thích gì ở mèo của con.
Bạn sẽ ngạc nhiên vì con thường có những ý tưởng mà người lớn không nghĩ tới: con mèo có cánh, con mèo màu cầu vồng, con mèo to hơn ngôi nhà.
Và con sẽ thấy rằng người lớn cũng vẽ chỗ được chỗ chưa, cũng vui khi vẽ. Đó là bài học quý hơn mọi nét vẽ đẹp. Thử buổi hai tờ giấy này vào tối nay nhé.
Câu hỏi thường gặp
Con nhờ vẽ hộ bài tập mỹ thuật ở trường thì sao?
Hãy giúp con hiểu đề bài, cùng con tìm ý tưởng và chuẩn bị đồ, nhưng để con tự vẽ. Bài tập là để con học, và giáo viên cần thấy đúng khả năng của con để hướng dẫn.
Con vẽ hình bạo lực hay đáng sợ có nên sửa không?
Đừng sửa hay mắng ngay. Hỏi con kể về bức tranh. Trẻ thường vẽ những gì xem được hoặc những nỗi sợ của mình. Nếu nội dung lặp lại kéo dài hay bạn lo ngại, hãy trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Tập tô chữ và tô màu có giống nhau không?
Tập tô chữ là luyện viết có mục tiêu rõ ràng, cần đúng mẫu. Tô màu tranh có sẵn là hoạt động mỹ thuật nhẹ. Vẽ tự do thì khác cả hai, vì không có mẫu đúng sai.
Ứng dụng tô màu trên điện thoại có tốt không?
Ứng dụng có thể giải trí, nhưng thiếu cảm giác cầm bút, chạm giấy, pha màu thật. Nên hạn chế thời gian và ưu tiên giấy bút thật cho trẻ nhỏ.
Trẻ tự đòi chép tranh mẫu có sao không?
Không sao. Chép lại hình mình thích là một cách học tự nhiên. Hãy khuyến khích con sau khi chép thì thêm một điều gì đó của riêng mình vào bức tranh.
