Thay vì khen chung chung kiểu đẹp quá, giỏi quá, hãy tả cụ thể điều bạn nhìn thấy trong tranh, hỏi con về câu chuyện và cách con làm, và ghi nhận sự cố gắng của con. Lời khen cụ thể giúp con tiếp tục vẽ vì niềm vui của chính việc vẽ, chứ không phải chỉ để được người lớn khen.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Con chạy tới khoe một bức tranh, và câu phản xạ đầu tiên của hầu hết cha mẹ là: đẹp quá. Câu đó không sai, nhưng có những cách nói khiến con muốn vẽ tiếp hơn. Tập này mình kể những cách đó, kèm những câu nên tránh.
Vì sao đẹp quá chưa đủ?
Khi mọi bức tranh đều được khen đẹp quá, lời khen mất dần ý nghĩa. Trẻ nhận ra rất nhanh rằng bố mẹ nói vậy với mọi thứ, kể cả bức con vẽ vội trong một phút.
Lời khen chung chung còn hướng sự chú ý của trẻ vào kết quả và vào sự đánh giá của người lớn. Trẻ có thể bắt đầu vẽ để được khen, rồi lo lắng khi không chắc bức tranh có đủ đẹp không.
Một số trẻ trở nên ngại thử cái mới, vì cái mới có thể không đẹp, có thể không được khen. Chúng vẽ đi vẽ lại thứ quen thuộc đã từng được khen.
Điều này không có nghĩa là cấm nói đẹp. Thỉnh thoảng nói vẫn tốt. Nhưng nếu đó là câu duy nhất, ta bỏ lỡ cơ hội trò chuyện thật sự với con.
Tả cụ thể điều bạn thấy
Cách đơn giản và hiệu quả nhất là tả lại những gì bạn nhìn thấy, như một người kể chuyện. Mẹ thấy con dùng rất nhiều màu vàng ở đây. Bố thấy cái cây này cao tới tận mép giấy. Ồ, con vẽ những đường xoắn ốc quanh mặt trời.
Câu tả cụ thể cho con biết bạn đã thật sự nhìn tranh của con, chứ không chỉ liếc qua. Nó cũng không phán xét: không đẹp, không xấu, chỉ là bạn thấy.
Trẻ thường phản ứng bằng cách kể thêm. Dạ, vì trời nắng to lắm. Và từ đó, cuộc trò chuyện bắt đầu.
Bạn có thể tả về màu, hình, kích thước, cách sắp xếp, những chi tiết nhỏ. Trẻ thường rất vui khi bố mẹ phát hiện ra một chi tiết nhỏ mà con đã vẽ kỹ.
Hỏi về câu chuyện và cách con làm
Hỏi những câu mở: con kể cho mẹ nghe về bức tranh này đi. Ai đang ở trong nhà vậy? Chuyện gì sắp xảy ra với chú chó? Câu hỏi mở mời con tưởng tượng thêm, và cho bạn thấy thế giới bên trong con.
Hỏi về quá trình: con làm thế nào mà ra màu tím này? Phần nào khó vẽ nhất? Nếu vẽ lại, con muốn thêm gì? Những câu này giúp con để ý tới việc mình đã làm, và hiểu rằng việc vẽ là một quá trình có suy nghĩ.
Tránh câu hỏi con vẽ cái gì đấy, nhất là với trẻ nhỏ. Câu này hàm ý là bạn không nhận ra, và có thể làm trẻ tự ái. Thay bằng: con kể cho mẹ nghe đi.
Lắng nghe trọn vẹn câu trả lời. Một hai phút chú ý thật sự có giá trị hơn mười lời khen vội.
Ghi nhận cố gắng, không so sánh
Khi con làm một bức kỹ, mất nhiều thời gian, hãy ghi nhận điều đó: con đã tô cả mảng trời rất kiên nhẫn. Con thử vẽ bàn tay dù khó lắm. Lời khen dành cho sự cố gắng và lựa chọn của con, là thứ con kiểm soát được.
Tuyệt đối tránh so sánh: con vẽ đẹp hơn anh, sao em vẽ không được như chị, bạn ngồi cạnh con vẽ giỏi nhỉ. So sánh biến việc vẽ thành cuộc thi, và trong cuộc thi luôn có người thua.
Cũng tránh chấm điểm, xếp hạng tranh ở nhà. Tranh của trẻ không cần điểm số để có giá trị.
Khi con chê tranh mình xấu, đừng vội cãi lại rằng đẹp mà. Hãy hỏi: con thấy phần nào chưa ưng? Rồi cùng tìm cách thử lại. Điều đó dạy con rằng không ưng là bước bình thường của việc học.
Những câu nên thay, và một thói quen nhỏ
Thay đẹp quá bằng mẹ thích cách con dùng màu xanh ở đây. Thay giỏi lắm bằng con đã cố gắng vẽ rất kỹ phần mái nhà. Thay con vẽ cái gì thế bằng con kể cho bố nghe về bức tranh đi. Thay sao không tô màu cái cây bằng con định vẽ thêm gì nữa không.
Thói quen nhỏ cho cả nhà: dành một bức tường hay một cánh tủ làm phòng triển lãm của con. Mỗi tuần, con tự chọn một bức để treo. Chính con chọn, không phải bố mẹ chọn bức đẹp nhất.
Khi có khách tới, để con tự giới thiệu tranh của mình. Trẻ học cách nói về tác phẩm, tự tin hơn, và cảm thấy được tôn trọng.
Lần tới khi con chạy tới khoe tranh, hãy hít một hơi, ngồi xuống ngang tầm mắt con, và bắt đầu bằng câu mẹ thấy, hay bố thấy. Thử ngay hôm nay nhé.
Câu hỏi thường gặp
Khen con nhiều có làm con kiêu không?
Lời khen cụ thể về cố gắng và lựa chọn thường không làm trẻ kiêu, mà giúp trẻ tự tin và muốn thử thêm. Điều nên tránh là khen kiểu con giỏi nhất hay con giỏi hơn người khác.
Con vẽ vội cho xong rồi khoe thì nói gì?
Vẫn tả điều bạn thấy và hỏi về câu chuyện. Có thể gợi ý nhẹ: con có muốn thêm gì vào bức này không. Đừng chê vội, vì trẻ có thể chỉ muốn chia sẻ khoảnh khắc.
Ông bà hay so sánh các cháu thì làm sao?
Nhẹ nhàng chia sẻ với ông bà rằng các cháu mỗi đứa một kiểu, và gợi ý những câu khen cụ thể. Ông bà thường hợp tác khi hiểu mục đích là giúp cháu thích vẽ.
Con nói ghét vẽ thì có nên khen để khích lệ không?
Đừng ép hay khen quá đà. Hãy tìm hiểu vì sao con không thích, có thể con sợ vẽ xấu hay bị so sánh. Thử những hoạt động khác như nặn, cắt dán, in tay để con vui với màu sắc trở lại.
Có nên đăng tranh của con lên mạng không?
Đó là lựa chọn của gia đình. Nên hỏi ý con, tránh để lộ thông tin cá nhân như tên trường hay địa chỉ, và đừng biến việc đăng tranh thành thước đo bằng lượt thích.
