Khi vẽ, bạn nên tập thêm kiểu cầm bút ngang: bàn tay úp xuống, các ngón ôm thân bút từ phía trên, đầu bút nằm gần như song song với mặt giấy. Cách cầm này cho nét đi từ khuỷu tay và vai, dài và thoáng hơn nhiều so với kiểu cầm viết chữ vốn chỉ cử động ở ngón tay.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Chúng ta đã cầm bút viết chữ suốt mười mấy năm đi học, nên khi cầm bút vẽ, tay tự động quay về tư thế đó. Tập này mình tả thật kỹ ba cách cầm, vì bạn đang nghe chứ không nhìn được, nên hãy cầm sẵn một cây bút trong tay khi nghe nhé.
Vì sao cầm bút như viết chữ làm nét vẽ bị cứng?
Khi viết, bạn tì cổ tay xuống bàn và chỉ cử động các ngón. Biên độ của ngón tay rất nhỏ, chừng vài phân. Nét chữ cần nhỏ và chính xác nên như vậy là hợp lý.
Nhưng một đường cong lưng cái bình, một đường chân trời dài, nếu vẽ chỉ bằng ngón tay sẽ thành nhiều đoạn ngắn nối nhau. Mỗi chỗ nối là một chỗ gãy. Nhìn bản vẽ, người ta thấy nét lổn nhổn, như có ai đó vẽ một cách lo lắng.
Kiểu cầm viết cũng đặt mắt bạn quá gần giấy. Bạn thấy rõ từng nét nhỏ nhưng mất cái nhìn toàn thể, nên hay sa vào chi tiết trước khi dáng chung đã đúng.
Đó là lý do nhiều lớp vẽ cho học viên đứng trước giá vẽ hoặc ngồi xa bàn một chút trong những buổi đầu, để buộc tay phải duỗi ra và mắt phải lùi lại.
Kiểu cầm ngang: tả từng bước
Bạn đặt cây bút nằm ngang trên bàn trước mặt. Úp bàn tay xuống, như sắp nhặt nó lên. Ngón cái nằm một bên thân bút, bốn ngón còn lại nằm phía bên kia, đầu bút chĩa ra phía ngón cái, đuôi bút nằm trong lòng bàn tay.
Giờ nhấc tay lên. Bút nằm gần như song song mặt giấy, chỉ có phần cạnh lõi chì chạm giấy. Cổ tay giữ gần như thẳng, không gập. Khi kéo một đường, bạn cử động cả cánh tay từ khuỷu hoặc từ vai, cổ tay và ngón chỉ đi theo.
Nếu bạn ngồi bàn, hãy tựa tấm ván vẽ nghiêng vào mép bàn, để mặt giấy hướng về phía mặt bạn. Như vậy cánh tay có chỗ để vung. Đặt giấy nằm phẳng thì kiểu cầm này khó dùng hơn.
Kiểu cầm ngang hợp nhất cho giai đoạn phác dáng tổng thể và tô mảng rộng bằng cạnh lõi chì. Cầm hơi xa đầu bút một chút, chừng ba bốn đốt ngón tay, nét sẽ nhẹ và tự do hơn.
Khi nào quay lại kiểu cầm viết chữ, và cách cầm thứ ba
Kiểu cầm viết chữ vẫn có chỗ đứng. Khi vẽ chi tiết nhỏ như con mắt, mép lá, đường viền cửa sổ, bạn cần sự chính xác của ngón tay. Lúc đó cầm bút như viết, tì cạnh bàn tay lên một tờ giấy lót để không chà vào bản vẽ.
Cách cầm thứ ba nằm giữa hai kiểu kia: cầm như viết chữ nhưng lùi tay ra xa đầu bút, gần giữa thân bút, và không tì cổ tay. Nét sẽ nhẹ hơn, linh hoạt hơn, phù hợp cho ký hoạ nhanh trong sổ nhỏ.
Người vẽ quen sẽ đổi cách cầm nhiều lần trong một bản vẽ mà không cần nghĩ. Phác dáng bằng cầm ngang, dựng hình bằng cách cầm thứ ba, chốt chi tiết bằng cầm viết.
Ý chính để nhớ: không có cách cầm đúng duy nhất, chỉ có cách cầm hợp với nét bạn đang muốn.
Tư thế ngồi và khoảng cách tới giấy
Ngồi lưng thẳng, hai chân đặt vững trên sàn, giấy cách mắt chừng một cánh tay. Khoảng cách này giúp bạn nhìn thấy cả tờ giấy cùng lúc, nhờ vậy phát hiện được khi hình bị lệch hay quá to so với khổ giấy.
Nếu vẽ vật mẫu, hãy xếp sao cho bạn chỉ cần đưa mắt lên là thấy mẫu, không phải quay cả đầu. Mỗi lần quay đầu, trí nhớ hình ảnh bị ngắt quãng, bạn vẽ theo những gì mình tưởng chứ không theo những gì mình vừa thấy.
Ánh sáng nên đến từ phía đối diện tay cầm bút. Người thuận tay phải để đèn hay cửa sổ ở bên trái, như vậy bóng bàn tay không đổ lên chỗ đang vẽ.
Sau mỗi hai mươi phút, đứng dậy lùi xa bản vẽ vài bước. Nhìn từ xa, những lỗi về tỷ lệ hiện ra rõ ràng hơn nhiều so với khi dí mắt sát giấy.
Bài tập chuyển từ tay viết sang tay vẽ
Lấy một tờ giấy khổ lớn, hoặc dán hai tờ khổ A bốn cạnh nhau. Cầm bút kiểu ngang, kéo những đường thẳng dài từ mép trái sang mép phải, mỗi đường một hơi, không dừng giữa chừng. Kéo chừng hai mươi đường.
Tiếp theo, vẽ những vòng tròn lớn bằng cả cánh tay, chồng lên nhau liên tục như đang khuấy một nồi chè to. Đừng cố tròn hoàn hảo, chỉ cần nét liền và đều tay.
Bạn sẽ thấy lúc đầu nét run, lệch, rất khó chịu, vì vai bạn chưa bao giờ phải điều khiển một nét nhỏ như vậy. Chỉ sau vài buổi, nét sẽ êm hơn rõ rệt. Vai học nhanh hơn bạn tưởng.
Tập này năm phút đầu mỗi buổi, coi như khởi động trước khi vẽ thật. Giống như người chạy bộ xoay khớp trước khi chạy, tay bạn cũng cần được đánh thức. Cầm bút lên thử ngay bây giờ nhé.
Câu hỏi thường gặp
Cầm bút kiểu ngang có dùng được trên sổ nhỏ không?
Dùng được nhưng hạn chế, vì sổ nhỏ không cho cánh tay vung rộng. Với sổ nhỏ, cách cầm như viết nhưng lùi tay xa đầu bút thường thoải mái hơn. Kiểu cầm ngang phát huy tốt nhất trên khổ giấy lớn đặt nghiêng.
Vì sao vẽ lâu bị mỏi cổ tay?
Thường là do gập cổ tay và siết bút quá chặt trong thời gian dài. Hãy nới lỏng tay, cầm bút đủ chắc để không rơi là được, và để chuyển động đến từ khuỷu và vai. Nếu đau kéo dài, nên đi khám.
Có nên dùng thước khi vẽ không?
Khi tập vẽ tay, nên hạn chế thước để tay học kéo nét thẳng. Thước vẫn hữu ích khi vẽ kỹ thuật, vẽ kiến trúc hay kiểm tra một đường dài. Nét kẻ thước trông cứng hơn nét tay, nên tuỳ bức vẽ mà chọn.
Vẽ đứng hay ngồi thì tốt hơn?
Đứng trước giá vẽ giúp tay vung rộng và dễ lùi ra xa để nhìn tổng thể, hợp với bản vẽ khổ lớn. Ngồi thoải mái hơn cho bản vẽ nhỏ và thời gian dài. Nhiều người phác ở tư thế đứng rồi ngồi xuống làm chi tiết.
Người thuận tay trái nên đặt giấy và đèn thế nào?
Người thuận tay trái nên để nguồn sáng ở bên phải để bóng tay không đổ lên chỗ đang vẽ. Nên vẽ từ phải sang trái và luôn có một tờ giấy lót dưới cạnh bàn tay để không làm nhoè chì.
