Muốn nét vẽ vững, hãy luyện kéo nét bằng cả cánh tay theo ba nhịp: đặt hai điểm đầu cuối, ngắm vài lần trên không, rồi kéo một hơi dứt khoát. Đừng vẽ nhiều đoạn ngắn chồng lên nhau. Năm phút mỗi ngày luyện nét thẳng, nét cong, vòng tròn và hình elip là đủ để tay khác hẳn sau vài tuần.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Nếu bạn nhìn bản vẽ của mình và thấy các đường viền xơ xác như lông gà, nhiều nét nhỏ chồng chéo, thì tập này dành cho bạn. Mình sẽ nói vì sao tay lại vẽ như vậy và cách luyện để nét gọn mà vẫn mềm.
Nét lông gà là gì và vì sao người mới hay mắc?
Nét lông gà là khi một đường viền được tạo bởi rất nhiều đoạn ngắn, chồng lên nhau, mỗi đoạn hơi lệch một chút. Nhìn xa thì thấy đường viền dày, mờ, không rõ nó ở đâu.
Nguyên nhân thường là sự không chắc chắn. Bạn không biết đường đó nên đi tới đâu, nên vẽ từng chút một, dò dẫm. Mỗi đoạn ngắn giống như một câu hỏi: ở đây phải không? Bản vẽ trở thành một chuỗi câu hỏi.
Nguyên nhân thứ hai là cử động chỉ bằng ngón tay, như mình đã nói ở tập về cách cầm bút. Ngón tay chỉ đi được vài phân, nên đường dài buộc phải chia nhỏ.
Sửa nét lông gà không phải bằng cách cố gắng hơn, mà bằng cách đổi quy trình: quyết định trước, rồi mới vẽ. Phần lớn công việc nằm trước khi đầu bút chạm giấy.
Luyện đường thẳng: đặt điểm, ngắm, kéo
Chấm hai điểm trên giấy, cách nhau chừng một gang tay. Đặt đầu bút ở điểm đầu. Nhìn vào điểm cuối, không nhìn đầu bút. Đưa tay lướt trên không, cách mặt giấy một chút, từ điểm đầu tới điểm cuối, hai ba lần, như người chơi bi ngắm trước khi bắn.
Rồi hạ bút xuống và kéo một hơi, tốc độ vừa phải, không quá chậm. Đi chậm quá thì tay run, đi nhanh quá thì lệch. Mắt vẫn nhìn điểm đích.
Làm như vậy với các điểm nằm ngang, dọc, chéo, cả ở những hướng khó với tay bạn. Người thuận tay phải thường kéo nét chéo từ trên trái xuống dưới phải rất dễ, nhưng chiều ngược lại thì khó. Đừng xoay giấy ngay, hãy tập cả chiều khó trước khi cho phép mình xoay.
Kéo xong, nhìn xem nét có đi trúng điểm cuối không, có cong võng ở giữa không. Đừng tẩy, cứ kéo nét kế tiếp. Một trang đầy nét thẳng có sai có đúng là một trang tập tốt.
Luyện nét cong, vòng tròn và hình elip
Nét cong luyện theo cùng nguyên tắc, chỉ khác là bạn chấm ba điểm: đầu, giữa và cuối của đường cong. Ngắm qua ba điểm rồi kéo một hơi. Thử cong nông, cong sâu, cong hình chữ S.
Vòng tròn thì khó vì không có điểm dừng. Cách dễ nhất là xoay cả cánh tay theo vòng trên không vài lần, rồi hạ bút xuống trong lúc tay vẫn đang xoay, để nét tiếp tục hai ba vòng chồng lên nhau, sau đó nhấc bút. Vòng tròn sinh ra từ chuyển động chứ không phải từ sự cẩn thận.
Hình elip, tức hình tròn bị dẹt khi nhìn nghiêng, là hình bạn sẽ gặp mãi: miệng cốc, đáy bát, bánh xe máy, chiếc nón lá. Luyện elip theo đúng cách vòng tròn, với nhiều độ dẹt khác nhau, từ gần tròn tới rất dẹt.
Một lỗi phổ biến là vẽ elip có hai đầu nhọn như hạt chanh. Elip thật thì hai đầu luôn tròn. Hãy để ý điều này khi vẽ miệng cốc, nó làm bản vẽ đỡ cứng hẳn.
Điều khiển lực tay: từ nét nhạt như hơi thở tới nét đậm
Một nét đẹp không phải lúc nào cũng đều. Nét vẽ người vẽ lâu năm thường thay đổi độ đậm dọc theo chiều dài: nhạt ở chỗ có ánh sáng chiếu vào, đậm hơn ở mặt khuất và chỗ hai vật chạm nhau.
Tập điều khiển lực bằng cách kéo một đường dài, bắt đầu nhạt như hơi thở, đậm dần lên ở giữa, rồi nhạt lại ở cuối. Rồi làm ngược lại. Bạn sẽ thấy việc thay đổi lực trong khi tay đang chạy khó hơn tưởng tượng.
Giai đoạn phác dáng nên dùng nét thật nhạt, gần như không thấy. Nét nhạt cho phép bạn sai thoải mái mà không cần tẩy, vì nét đúng đè lên sau sẽ đậm hơn và át nét sai.
Người mới thường ấn mạnh ngay từ đầu, như thể nét đầu tiên phải là nét cuối. Hãy nhớ, nét đầu tiên chỉ là bản nháp của ý định.
Bài khởi động năm phút cho mỗi buổi vẽ
Phút thứ nhất: kéo mười đường thẳng ngang dài, rồi mười đường dọc. Phút thứ hai: mười đường chéo theo hai hướng. Phút thứ ba: những vòng tròn chồng nhau, cả chiều kim đồng hồ và ngược lại.
Phút thứ tư: một hàng elip từ gần tròn tới rất dẹt, như một dãy miệng cốc nhìn từ cao xuống thấp. Phút thứ năm: những đường cong hình chữ S, thay đổi lực từ nhạt đến đậm rồi nhạt.
Dùng giấy nháp, giấy báo cũ, mặt sau tờ lịch. Bài khởi động không cần đẹp, cũng không cần giữ. Nó chỉ nhắc cánh tay rằng hôm nay mình sẽ vẽ.
Sau khoảng ba bốn tuần, thử so một trang nét của tuần đầu với trang của tuần này. Nét sẽ thẳng hơn, trúng đích hơn, và quan trọng nhất là dứt khoát hơn. Nào, tờ giấy nháp đâu rồi, mình bắt đầu phút thứ nhất nhé.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng thước để vẽ đường thẳng khi tập không?
Khi luyện nét, nên bỏ thước để tay tự học. Đường tay hơi rung nhẹ lại có sức sống hơn đường kẻ thước. Thước có thể dùng để kiểm tra lại độ thẳng sau khi vẽ.
Vì sao tay vẫn run khi kéo nét dài?
Thường do đi quá chậm và siết bút quá chặt. Hãy thả lỏng vai, tăng tốc độ một chút và vẽ từ khuỷu tay. Nếu run tay xuất hiện cả lúc không vẽ hoặc tăng dần, nên đi khám.
Luyện nét bao lâu thì thấy khác?
Với người tập đều mỗi ngày vài phút, nhiều người thấy nét dứt khoát hơn sau vài tuần. Tốc độ mỗi người khác nhau, nên điều quan trọng là tập đều chứ không phải tập dài.
Nét vẽ đậm nhạt đều có phải là đẹp không?
Không hẳn. Nét đều phù hợp với một số phong cách như minh hoạ hay vẽ kỹ thuật. Trong ký hoạ, nét thay đổi đậm nhạt theo ánh sáng và chiều sâu thường cho cảm giác sống động và có khối hơn.
Có cần luyện nét khi vẽ trên máy tính bảng không?
Có. Tay vẫn là tay, dù bút là bút cảm ứng. Phần mềm có thể làm mượt nét, nhưng nếu dựa hoàn toàn vào đó, bạn sẽ khó vẽ tốt trên giấy và khó kiểm soát nét khi tắt chức năng làm mượt.
