Vẽ sơn dầu trong căn hộ có thể an toàn nếu bạn giữ bốn điều: thông gió tốt, dùng thật ít dung môi và luôn đậy kín, không ăn uống hay hút thuốc khi vẽ, và xử lý giẻ dính dầu đúng cách, vì giẻ thấm dầu lanh vo cục có thể tự nóng lên và bốc cháy. Nếu không gian quá kín, bạn hoàn toàn có thể vẽ sơn dầu mà không dùng dung môi.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Đây là tập mình mong ai vẽ sơn dầu cũng nghe một lần. Không phải để làm bạn sợ, mà vì những rủi ro của sơn dầu đều tránh được, nếu biết trước. Có một rủi ro trong số đó mà rất nhiều người vẽ lâu năm vẫn chưa từng nghe tới.
Dung môi: thứ cần cẩn thận nhất
Dung môi dùng với sơn dầu, như dầu thông hay các loại dung môi khoáng, giúp pha loãng màu và rửa cọ. Chúng bay hơi nhanh, có mùi, và hơi của chúng khi hít nhiều trong không gian kín có thể gây đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, lâu dài thì có hại hơn.
Quy tắc đầu tiên: dùng ít nhất có thể. Một lọ nhỏ có nắp đậy, đổ vừa đủ cho buổi vẽ, đậy nắp ngay khi không dùng. Đừng để cả cốc dung môi mở nắp cạnh giá vẽ suốt mấy tiếng.
Quy tắc thứ hai: thông gió. Vẽ cạnh cửa sổ mở, tốt nhất có gió lùa. Một chiếc quạt đặt hướng ra ngoài cửa sổ giúp đẩy hơi đi. Phòng điều hoà đóng kín là nơi không nên dùng dung môi.
Quy tắc thứ ba: dung môi dễ cháy. Không vẽ gần bếp ga, nến, thuốc lá. Cất dung môi trong chai kín, nơi mát, xa tầm tay trẻ em, và ghi rõ nhãn nếu bạn chiết sang chai khác.
Vẽ sơn dầu không cần dung môi
Bạn có thể bỏ hẳn dung môi. Để pha loãng màu, dùng một chút dầu vẽ như dầu lanh hay các loại dầu vẽ khác. Lớp đầu tiên gầy có thể vẽ bằng màu dàn mỏng, chà khô lên toan thay vì pha loãng bằng dung môi.
Để rửa cọ, lau sạch màu bằng giấy, rồi nhúng cọ vào dầu ăn thông thường, bóp nhẹ cho màu ra, lau lại bằng giấy. Cuối buổi, rửa cọ bằng xà phòng và nước ấm, xoa vào lòng bàn tay cho tới khi bọt sạch màu.
Cách này chậm hơn và màu khô lâu hơn, nhưng gần như không còn mùi hắc. Nhiều người vẽ trong căn hộ, có con nhỏ, đã chuyển hẳn sang cách này.
Lưu ý: dầu ăn chỉ dùng để rửa cọ, không pha vào màu vẽ, vì nó không khô như dầu vẽ và làm tranh dính mãi.
Giẻ thấm dầu lanh có thể tự bốc cháy
Đây là rủi ro ít người biết. Dầu lanh khô bằng cách phản ứng với không khí, và phản ứng đó toả nhiệt. Trên toan, lớp dầu mỏng toả nhiệt chậm, không sao. Nhưng một nắm giẻ hay khăn giấy thấm đẫm dầu lanh vò lại thành cục, nhiệt bị giữ bên trong, nóng dần lên, và trong một số trường hợp có thể tự bốc cháy mà không cần lửa.
Rủi ro này đã được các cơ quan phòng cháy ở nhiều nước cảnh báo, nhất là với giẻ dùng để lau dầu gỗ và dầu vẽ.
Cách xử lý: sau buổi vẽ, trải giẻ và khăn giấy dính dầu ra phẳng, phơi ngoài trời nơi thoáng cho khô cứng hẳn rồi mới bỏ vào rác. Hoặc ngâm chúng trong một hộp kim loại có nước, đậy nắp kín.
Tuyệt đối không vo giẻ dầu vứt vào thùng rác trong nhà, nhất là thùng có nắp kín, để qua đêm.
Bột màu và thói quen sạch sẽ
Một số màu truyền thống chứa kim loại nặng, như các màu có gốc chì, cadimi hay coban. Chúng an toàn khi dùng bình thường trên toan, nhưng không nên để dính vào miệng hay vết thương.
Thói quen cần có: không ăn uống, không hút thuốc khi vẽ. Không ngậm cán cọ, không dùng miệng vuốt nhọn đầu cọ như người vẽ thư pháp. Rửa tay kỹ sau khi vẽ. Nếu da nhạy cảm, đeo găng tay mỏng.
Không pha màu từ bột khô ở nhà nếu không có khẩu trang và thông gió, vì bột mịn dễ hít vào.
Đọc thông tin an toàn in trên tuýp màu. Nhiều tuýp có ghi cảnh báo, hãy dành vài giây đọc nó.
Trẻ em, thú nuôi và chỗ phơi tranh
Nếu nhà có trẻ nhỏ, đặt toàn bộ hoạ cụ sơn dầu trong một hộp có nắp, cất trên cao. Trẻ có thể nhầm chai dung môi với nước, nhầm màu với kem. Khi vẽ cùng con, cho con dùng màu nước hay acrylic cho trẻ, đừng cho dùng sơn dầu và dung môi.
Thú nuôi như chó mèo có thể liếm bảng pha hay cọ vào tranh ướt. Đóng cửa phòng vẽ hoặc dọn sạch sau mỗi buổi.
Tranh sơn dầu ướt cần một chỗ phơi thoáng, tránh bụi và nắng gắt, nằm ngoài tầm với. Một kệ cao ở ban công có mái che là chỗ lý tưởng.
Tất cả những điều này nghe nhiều, nhưng gom lại chỉ là vài thói quen. Làm quen vài tuần là thành tự nhiên. Trước buổi vẽ tới, hãy mở cửa sổ, chuẩn bị một hộp kim loại có nước cho giẻ, rồi mới mở tuýp màu nhé.
Câu hỏi thường gặp
Dung môi không mùi có an toàn hơn không?
Dung môi không mùi thường ít chất bay hơi gây mùi hơn, dễ chịu hơn, nhưng vẫn là dung môi, vẫn có hơi và vẫn dễ cháy. Vẫn cần thông gió và đậy kín như thường.
Bà bầu có nên vẽ sơn dầu không?
Nên hỏi bác sĩ. Nhiều người chọn tránh dung môi và các màu có kim loại nặng trong thời gian mang thai, chuyển sang acrylic hay màu nước, hoặc vẽ sơn dầu không dung môi ở nơi thật thoáng.
Vẽ xong bị đau đầu là do đâu?
Có thể do hít hơi dung môi trong phòng kín. Hãy ngừng vẽ, ra chỗ thoáng, và lần sau tăng thông gió hoặc bỏ dung môi. Nếu triệu chứng kéo dài hay nặng, đi khám.
Đổ dung môi bẩn đi đâu?
Không đổ dung môi xuống cống. Để dung môi bẩn lắng trong lọ kín, cặn màu chìm xuống, gạn phần trong dùng lại. Phần cặn để khô rồi bỏ theo hướng dẫn xử lý rác nguy hại tại địa phương.
Acrylic có cần thông gió như sơn dầu không?
Acrylic ít mùi hơn nhiều, nhưng vẫn nên vẽ ở nơi thoáng. Khi phun xịt acrylic hay chà nhám lớp acrylic khô, bụi và hạt sương có thể hít vào, cần khẩu trang và thông gió.
