Vẽ từ mẫu thật luyện cho mắt bạn nhìn được chiều sâu, ánh sáng và sự sống, những thứ mà ảnh chụp đã làm phẳng hay làm sai đi. Vẽ từ ảnh thì tiện cho những đề tài không đứng yên hay không có mặt trước bạn. Người học vẽ nên lấy mẫu thật làm chính, dùng ảnh làm tư liệu phụ, và hiểu rõ những méo mó mà ảnh mang theo.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Điện thoại trong túi ai cũng có, và chép từ ảnh là cách tiện nhất để vẽ. Nhiều người học hoàn toàn bằng ảnh. Tập này không bảo bạn bỏ ảnh, mà chỉ ra ảnh giấu những gì, để bạn dùng nó khôn ngoan hơn.
Ảnh đã làm phẳng thế giới thay bạn
Khi nhìn một vật thật, mắt bạn phải tự chuyển từ không gian ba chiều sang mặt phẳng tờ giấy. Đó chính là kỹ năng khó nhất của việc vẽ. Ảnh làm sẵn bước đó: mọi thứ đã nằm phẳng trên màn hình, bạn chỉ cần chép hình phẳng sang hình phẳng.
Chép ảnh vì thế dễ hơn, và bản vẽ thường trông giống hơn. Nhưng mắt bạn không được luyện bước chuyển đổi. Khi gặp vật thật, bạn lại lúng túng.
Hai mắt người nhìn từ hai vị trí hơi khác nhau, cho cảm giác chiều sâu. Ống kính chỉ có một mắt. Những gì gần xa trong ảnh lẫn vào nhau phẳng hơn so với khi bạn nhìn tận mắt.
Vẽ từ mẫu thật, bạn có thể dịch đầu một chút để thấy vật nào nằm trước vật nào, thấy cái cốc tròn thật sự. Những trải nghiệm đó dần thấm vào nét vẽ, làm hình có thể tích, kể cả khi sau này bạn vẽ từ ảnh.
Ba cái sai mà ảnh mang theo
Cái sai thứ nhất là méo ống kính. Ảnh chân dung chụp bằng điện thoại ở khoảng cách gần làm mũi to ra, tai nhỏ lại, mặt dài ra. Chép đúng tấm ảnh đó, bạn chép luôn cái méo, và người thân thấy không giống dù bạn chép rất chính xác.
Cái sai thứ hai là bóng tối bị đen và chỗ sáng bị cháy trắng. Máy ảnh có dải sáng tối hẹp hơn mắt người. Chỗ mắt bạn thấy còn chi tiết trong bóng râm, ảnh có thể chỉ còn một mảng đen. Chép ảnh, tranh bạn sẽ có những mảng đen chết.
Cái sai thứ ba là màu. Máy ảnh và màn hình điều chỉnh màu theo cách riêng, thường rực hơn hay lệch nóng lạnh. Màu của bức tranh vẽ từ ảnh dễ bị giống màu điện thoại hơn là màu đời thật.
Biết ba cái sai này, bạn có thể sửa khi vẽ: lùi xa khi chụp chân dung, mở sáng vùng tối, và đừng tin màu ảnh tuyệt đối.
Khi nào vẽ từ ảnh là hợp lý
Có những đề tài khó hay không thể vẽ tại chỗ: con vật đang chạy, đứa trẻ không ngồi yên, cảnh hoàng hôn chỉ kéo dài vài phút, nơi xa bạn đã đi qua, người thân đã khuất. Ảnh là người bạn quý trong những trường hợp đó.
Ảnh cũng giúp hoàn thiện một bức đã bắt đầu tại chỗ: bạn ký hoạ ngoài phố rồi về nhà tô màu dựa trên ảnh chụp cùng lúc.
Hoạ sĩ dùng ảnh làm tư liệu từ khi nhiếp ảnh ra đời. Đây không phải gian lận. Câu hỏi chỉ là bạn chép ảnh hay dùng ảnh để vẽ ra cái nhìn của mình.
Dùng ảnh tốt nghĩa là chọn lọc: bỏ bớt chi tiết thừa, đổi bố cục, chỉnh lại ánh sáng cho đúng với điều bạn cảm thấy. Ảnh là nguyên liệu, không phải đáp án.
Chụp ảnh tư liệu tốt để vẽ
Nếu bạn định vẽ từ ảnh, hãy tự chụp. Ảnh tự chụp vừa đúng ý, vừa không vướng chuyện bản quyền như ảnh lấy trên mạng.
Với chân dung, đứng xa vài bước rồi phóng to, thay vì đưa điện thoại sát mặt. Chọn ánh sáng một phía, như cạnh cửa sổ, không bật đèn nháy. Đèn nháy thẳng mặt làm phẳng hết khối.
Chụp nhiều tấm: một tấm toàn cảnh cho bố cục, vài tấm chi tiết cho những phần quan trọng, một tấm hơi tối để giữ chi tiết vùng sáng, một tấm hơi sáng để giữ chi tiết vùng tối.
Ghi lại cảm giác và màu bằng vài nét ký hoạ hay vài dòng chữ ngay tại chỗ. Khi về nhà, ký hoạ ấy nhắc bạn điều mắt đã thấy mà ảnh không ghi được.
Cân bằng hai cách, và bài tập so sánh
Một tỷ lệ gợi ý cho người học: phần lớn thời gian vẽ từ mẫu thật, như đồ vật trong nhà, người thân, cảnh ngoài cửa sổ; phần nhỏ hơn vẽ từ ảnh cho những đề tài không có sẵn.
Bài tập so sánh: đặt một bình hoa hay một quả bưởi trên bàn. Vẽ nó từ mẫu thật trong hai mươi phút. Rồi chụp một tấm ảnh từ đúng chỗ bạn ngồi, và vẽ lại từ ảnh trong hai mươi phút.
Đặt hai bức cạnh nhau. Bức từ ảnh có thể giống hơn về đường viền. Nhưng bức từ mẫu thật thường có cảm giác không khí, độ tròn, và đôi khi những chỗ sáng tối tinh tế hơn mà ảnh đã mất.
Không có bức nào đúng hay sai. Nhưng bạn sẽ hiểu mỗi cách cho mình điều gì. Úp điện thoại xuống bàn và nhìn bình hoa thật trước nhé.
Câu hỏi thường gặp
Chép ảnh của người khác để luyện tập có được không?
Chép để luyện tập riêng thường được chấp nhận, nhưng không nên đăng như tác phẩm của mình hay bán khi chưa được phép của người chụp. Nếu chia sẻ, ghi rõ nguồn ảnh.
Dùng lưới để chép ảnh có làm mình phụ thuộc không?
Lưới là công cụ phóng hình hữu ích, nhưng nếu lúc nào cũng dùng, mắt ước lượng tỷ lệ ít được luyện. Hãy xen kẽ, có bài dùng lưới, có bài vẽ tự do.
Vẽ từ video có khác vẽ từ ảnh không?
Video cho bạn thấy chuyển động, có thể tạm dừng ở nhiều khoảnh khắc. Nó hữu ích để luyện ký hoạ dáng người và con vật, nhưng vẫn là hình phẳng như ảnh.
Tranh vẽ từ ảnh có bị coi thấp hơn không?
Không nhất thiết. Nhiều hoạ sĩ dùng ảnh làm tư liệu. Giá trị bức tranh nằm ở cách nhìn và cách diễn đạt của người vẽ, không chỉ ở việc vẽ từ đâu.
Vẽ người từ ảnh thẻ có được không?
Ảnh thẻ chụp thẳng, ánh sáng phẳng nên khuôn mặt thiếu khối, vẽ dễ cứng. Nếu chỉ có ảnh đó, hãy chú ý thêm sáng tối nhẹ và tìm thêm ảnh khác của người đó để hiểu khuôn mặt.
