Bài tĩnh vật đầu tiên nên có ba vật khác nhau rõ về hình khối và kích thước, như một cái bình cao, một quả tròn và một cái hộp thấp, đặt chồng lấn lên nhau một chút, chiếu bằng một nguồn sáng từ một bên, trên nền vải trơn màu trung tính. Sắp mẫu tốt là đã giải quyết một nửa bài vẽ trước khi chạm bút.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Tĩnh vật nghĩa là những vật đứng yên, và nó là người mẫu kiên nhẫn nhất bạn có thể tìm. Nhưng nhiều người bày mẫu xong vẽ mãi vẫn thấy rời rạc, tẻ nhạt. Thường lỗi không nằm ở tay, mà ở cách bày. Tập này mình nói về chuyện bày.
Chọn vật mẫu: khác nhau nhưng hợp nhau
Nguyên tắc đầu tiên là tương phản. Một vật cao, một vật thấp, một vật tròn, một vật có cạnh. Ví dụ một cái bình gốm cổ cao, một quả bưởi, một cái hộp gỗ nhỏ. Ba vật giống nhau về hình thì bức vẽ đơn điệu, như hàng lính.
Nguyên tắc thứ hai là có một sợi dây chung. Có thể là cùng một không gian, như đồ trong bếp: cái ấm, củ hành, con dao gỗ. Hoặc cùng một chủ đề, như đồ của bà: ống trầu, chiếc quạt nan, cái chén. Sợi dây chung làm bức tĩnh vật có câu chuyện.
Người mới nên tránh đồ thuỷ tinh trong suốt, đồ kim loại bóng loáng và đồ có hoa văn chi chít. Chúng đẹp nhưng khó, vì phản chiếu và hoa văn làm rối hình khối. Đồ gốm men mờ, quả có vỏ trơn, vải trơn là mẫu dễ chịu nhất.
Số lẻ thường dễ bày hơn số chẵn. Ba vật dễ tạo thế cân bằng tự nhiên hơn hai hay bốn vật, vì mắt không bị chia đôi.
Sắp xếp: chồng lấn, so le và tránh các mép chạm nhau
Đừng xếp ba vật thành một hàng ngang cách đều. Đặt chúng so le, vật này lùi sau vật kia, để tạo chiều sâu. Cho một vật che bớt một phần vật phía sau. Sự chồng lấn là tín hiệu chiều sâu mạnh nhất mà không cần đến phối cảnh.
Tránh để mép của hai vật vừa khít chạm nhau, ví dụ mép quả bưởi chạm đúng mép bình như hai đường tiếp tuyến. Mắt sẽ bị kẹt ở chỗ đó và không đọc được vật nào nằm trước. Hoặc cho chồng lấn rõ ràng, hoặc tách hẳn ra.
Tránh đỉnh các vật nằm thẳng hàng, và tránh để vật nằm sát mép khung tranh như sắp rơi ra ngoài. Chiều cao khác nhau tạo ra một đường lượn lên xuống dễ nhìn.
Một mẹo cho người mới: chụp vài bố cục bằng điện thoại, xoay đồ vật mỗi lần một chút, rồi chọn tấm mình thấy thích nhất. Việc này mất năm phút nhưng tiết kiệm cả buổi vẽ một bố cục nhạt.
Ánh sáng và nền vải
Đặt nguồn sáng chính ở một bên, hơi cao và hơi chếch về phía trước. Ánh sáng như vậy chia mỗi vật thành mặt sáng và mặt tối rõ ràng, có bóng đổ trên mặt bàn chạy chéo về phía sau. Ánh sáng chiếu thẳng từ trước mặt làm mọi thứ phẳng lì.
Tắt bớt các đèn khác. Nhiều nguồn sáng tạo ra nhiều bóng đổ chồng chéo, rất khó vẽ.
Nền vải trơn màu xám, be hay xanh nhạt là an toàn nhất. Vải có thể vắt từ tường xuống mặt bàn tạo một đường gập mềm, che mất góc tường cứng phía sau. Những nếp gấp đơn giản của vải làm bức tranh có nhịp, nhưng đừng để nếp vải nhiều tới mức lấn át đồ vật.
Vải nền có hoa văn hay màu rực thì để dành cho bài sau. Bài đầu tiên, nhân vật chính là ánh sáng trên đồ vật.
Thứ tự vẽ một bài tĩnh vật
Bước một, ngồi nhìn mẫu vài phút và quyết định khung giấy dọc hay ngang, nhóm đồ vật chiếm khoảng bao nhiêu phần tờ giấy. Phác một khung chữ nhật nhỏ bên lề để thử trước.
Bước hai, phác vị trí và khối của cả nhóm bằng nét rất nhạt, như một hình bao lớn. Rồi chia ra từng vật, đo tỷ lệ giữa chúng bằng bút chì như tập trước. Dựng khối, vẽ cả phần bị che.
Bước ba, xác định ranh giới sáng tối trên từng vật và bóng đổ trên bàn, phủ một lớp tối chung cho tất cả các phần tối cùng lúc. Làm cả nhóm cùng lúc chứ đừng hoàn thiện từng vật một, như vậy độ đậm nhạt giữa các vật mới cân với nhau.
Bước bốn, đẩy dần các vùng tối, thêm vùng trung gian, phản quang, và cuối cùng là chi tiết ở vật gần nhất hoặc vật bạn muốn làm trung tâm. Vật ở xa nên giữ ít chi tiết và mềm hơn.
Lỗi thường gặp khi vẽ tĩnh vật lần đầu
Lỗi thứ nhất là vẽ quá nhỏ, cả nhóm đồ vật co lại giữa tờ giấy như một hòn đảo. Hãy để nhóm chiếm phần lớn khổ giấy, chừa khoảng thở quanh nhưng không bỏ trống quá nhiều.
Lỗi thứ hai là mỗi vật có một đường tầm mắt khác nhau, như mình đã nói ở tập phối cảnh. Kiểm tra độ mở của các elip miệng bình, miệng chén, chúng phải nhất quán với một tầm mắt.
Lỗi thứ ba là quên mặt bàn. Đồ vật như lơ lửng vì không có bóng tiếp xúc và không có đường mép bàn phía sau. Một vệt tối đậm ở đáy mỗi vật và một đường mép bàn mờ là đủ để mọi thứ đứng vững.
Bài tập cuối tuần: bày ba vật trong bếp nhà bạn theo những nguyên tắc vừa rồi, chụp ba bố cục, chọn một và vẽ trong bốn mươi lăm phút. Ghi ngày, giữ lại. Đi bày mẫu thôi.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ tĩnh vật có nhàm chán không?
Có thể nhàm nếu chỉ vẽ một kiểu mẫu. Hãy đổi đồ vật theo mùa, theo câu chuyện, như mâm ngũ quả ngày Tết hay đồ nghề của người thân. Tĩnh vật là nơi bạn tự do thử mọi kỹ thuật mà không lo mẫu cử động.
Hoa quả để lâu bị héo thì sao?
Hãy vẽ phần hình khối và sáng tối của quả trong buổi đầu, chụp lại ảnh làm tư liệu cho màu. Với bài vẽ nhiều buổi, có thể thay quả cùng loại, cùng cỡ, hoặc dùng quả giả cho phần hình.
Vẽ tĩnh vật bằng màu nên bày khác bày cho chì không?
Nguyên tắc bố cục và ánh sáng giống nhau. Khi vẽ màu, bạn có thể chọn thêm vật theo quan hệ màu, ví dụ một vật màu nóng nổi trên nền màu lạnh, để bức tranh có điểm nhấn.
Có cần dựng hộp ánh sáng cho tĩnh vật không?
Không bắt buộc. Một góc bàn cạnh cửa sổ hoặc một đèn bàn chiếu từ một phía là đủ. Một tấm bìa đen hay trắng đặt bên phía tối giúp điều chỉnh độ phản quang nếu cần.
Vẽ một bài tĩnh vật mất bao lâu?
Một bài chì cho người mới thường mất từ bốn mươi lăm phút tới vài tiếng. Bài dài nên chia làm nhiều buổi, và giữ nguyên vị trí mẫu, đèn và chỗ ngồi giữa các buổi.
