Màu pha ra bị xỉn như bùn thường vì năm lý do: trộn quá nhiều màu vào một chỗ, vô tình trộn hai màu bổ túc, khuấy quá kỹ, dùng nước rửa cọ đã bẩn, hoặc tô một lớp mới khi lớp dưới còn ướt. Giữ mỗi hỗn hợp tối đa ba màu, biết tuýp màu của mình đang ngả về đâu, và thay nước thường xuyên là tránh được phần lớn.
Chào bạn, đây là Nhà Mỹ Thuật. Màu bùn là nỗi ám ảnh chung của người mới cầm cọ. Bạn định vẽ một chiều hoàng hôn rực rỡ, mà cuối cùng tờ giấy nâu xám như mặt ao mùa lũ. Tập này mình đi qua từng thủ phạm, kèm cách bắt quả tang.
Thủ phạm thứ nhất: quá nhiều màu trong một hỗn hợp
Mỗi lần thêm một màu vào hỗn hợp, bạn đưa thêm một ít của cả ba màu cơ bản vào đó. Khi đủ cả đỏ, vàng, lam với tỷ lệ gần bằng nhau, chúng triệt tiêu nhau thành xám hoặc nâu. Bốn, năm màu trong một hỗn hợp gần như chắc chắn đi về hướng đó.
Tình huống quen thuộc: màu lục chưa đúng ý, thêm chút vàng. Hơi chói, thêm chút nâu. Hơi tối, thêm trắng. Hơi lạnh, thêm đỏ. Sau năm lần sửa, hỗn hợp đã thành bùn.
Quy tắc dễ nhớ: một hỗn hợp nên có hai màu, tối đa ba, không tính trắng hay nước. Nếu ba màu chưa ra được thứ bạn cần, hãy làm lại hỗn hợp từ đầu với lựa chọn màu khác, đừng tiếp tục cứu.
Thói quen tốt là tự hỏi trước khi chấm cọ: màu này cần pha từ những tuýp nào? Trả lời được rồi mới pha.
Thủ phạm thứ hai: lẫn màu bổ túc mà không biết
Như tập trước, màu bổ túc trộn vào nhau thì triệt tiêu. Nhưng nhiều khi bạn không cố ý trộn chúng. Chuyện xảy ra vì mỗi tuýp màu đều có một chút ngả.
Ví dụ, bạn muốn pha tím, lấy một tuýp đỏ ngả cam và một tuýp lam ngả lục. Trong đỏ ngả cam có một chút vàng. Trong lam ngả lục cũng có một chút vàng. Vàng chính là màu bổ túc của tím. Thế là hỗn hợp tím của bạn mang sẵn một lượng màu đối nghịch, nên đục.
Cách sửa là biết tuýp màu của mình ngả về đâu. Bôi một vệt từng màu lên giấy, đặt cạnh nhau để so. Đỏ nào ngả cam, đỏ nào ngả hồng tím. Lam nào ngả lục, lam nào ngả tím.
Muốn màu bậc hai tươi, chọn hai màu cùng ngả về phía màu đích. Muốn tím tươi, dùng đỏ ngả tím và lam ngả tím. Muốn cam tươi, dùng đỏ ngả cam và vàng ngả cam. Chỉ cần nắm điều này, nửa số màu bùn của bạn biến mất.
Thủ phạm thứ ba và tư: khuấy quá kỹ và nước bẩn
Khi trộn hai màu và khuấy đến khi đều tăm tắp, bạn được một màu phẳng, thiếu sức sống. Nhiều hoạ sĩ chỉ trộn sơ, để trong vệt màu vẫn còn những sợi màu gốc chưa hoà hết. Trên giấy hay vải, những sợi đó làm mắt cảm nhận sự rung động, màu trông sống hơn.
Với màu nước, việc khuấy kỹ trên giấy còn tệ hơn: cọ chà đi chà lại làm xơ mặt giấy, các hạt màu lắng không đều, kéo theo cả lớp màu bên dưới lên, và mặt màu bị đục.
Nước rửa cọ là thủ phạm âm thầm nhất. Sau mười lăm phút vẽ, cốc nước đã ngả nâu xám. Mỗi lần nhúng cọ vào đó rồi chấm màu vàng, bạn đưa một ít nâu xám vào màu vàng.
Cách sửa đơn giản: dùng hai cốc nước, một cốc để rửa sơ, một cốc sạch để tráng và lấy nước pha. Thay nước khi cốc rửa đã đục. Lau cọ vào khăn giấy trước khi chấm màu sáng.
Thủ phạm thứ năm: tô chồng lúc lớp dưới còn ướt
Khi lớp màu dưới chưa khô, màu bạn tô lên sẽ hoà với nó ngay trên giấy. Nếu hai lớp là hai màu bổ túc, bạn vừa pha một mẻ bùn trực tiếp trên tranh. Với màu nước, đây là nguyên nhân chính của những mảng màu xám xịt ở giữa tranh.
Có hai cách đúng. Cách một là cố ý vẽ ướt trên ướt, nhưng chỉ với những màu hợp nhau, và để chúng tự loang mà không chà. Cách hai là chờ khô hẳn rồi mới tô lớp mới, màu dưới sẽ hiện qua lớp trên như kính màu.
Cách kiểm tra khô với màu nước: chạm mu ngón tay vào giấy gần chỗ vẽ. Nếu thấy mát, giấy vẫn còn ẩm, chờ thêm. Với acrylic và sơn dầu, chạm nhẹ ở mép màu, đừng chạm vào giữa.
Kiên nhẫn chờ khô là một trong những kỹ năng khó học nhất của người vẽ màu. Trong lúc chờ, hãy vẽ phần khác của bức tranh, hoặc pha sẵn màu cho lớp tiếp theo.
Khi đã lỡ ra màu bùn thì làm gì?
Trước tiên, đừng hoảng. Màu bùn đặt đúng chỗ lại có ích: nó là màu trung tính tuyệt vời cho bóng tối, cho mặt đất, cho những vùng nền cần lùi xa. Nhiều hoạ sĩ cố ý giữ một góc bảng pha toàn màu xám pha từ những màu thừa để dùng cho chỗ đó.
Nếu màu bùn nằm ở chỗ cần tươi, với acrylic và sơn dầu bạn có thể chờ khô rồi phủ lớp mới. Với màu nước, có thể dùng cọ sạch ẩm thấm nhẹ để lấy bớt màu ra, rồi chờ khô và tô lại. Không chà mạnh.
Bài tập để không bao giờ quên: chọn ba màu, một đỏ, một vàng, một lam. Vẽ một bảng chín ô. Ở mỗi ô, chỉ được trộn tối đa hai màu với nước hoặc trắng. Rồi vẽ thêm một hàng ba ô trộn đủ cả ba màu theo những tỷ lệ khác nhau.
Hàng thứ hai sẽ cho bạn thấy ba màu đủ để ra những xám và nâu rất đẹp, khi bạn cố ý làm nó. Cái khác giữa màu bùn và màu xám đẹp là bạn có chủ đích hay không. Rửa sạch cốc nước rồi thử ngay nhé.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng màu đen để làm tối màu không?
Hạn chế. Màu đen làm tối nhưng cũng làm màu bẩn và mất sức sống, nhất là với vàng sẽ ngả lục xỉn. Thay vào đó, làm tối bằng một màu đậm cùng họ hoặc một chút màu bổ túc.
Vì sao màu trắng làm màu bị phấn?
Trắng làm sáng nhưng cũng làm giảm độ tươi và tạo cảm giác đục như phấn, nhất là khi pha quá nhiều trắng vào một màu tươi. Với màu nước, người ta dùng nước và giấy trắng thay cho màu trắng.
Bảng pha màu nên sắp màu thế nào?
Sắp màu theo thứ tự vòng màu quanh mép bảng, chừa khoảng trống ở giữa để trộn. Giữ màu ấm một phía, màu lạnh một phía để không vô tình lẫn vào nhau.
Màu nước bị loang xỉn khi khô là do đâu?
Thường do tô thêm khi lớp dưới đang khô dở, nước mới đẩy hạt màu tạo thành vết loang có viền. Hãy vẽ khi giấy còn ướt đều hoặc chờ khô hẳn, tránh giai đoạn giữa.
Có cách nào kiểm tra màu trước khi tô lên tranh?
Giữ một mẩu giấy cùng loại bên cạnh để thử màu. Quét thử, chờ khô một chút rồi so với tranh. Thói quen nhỏ này tiết kiệm rất nhiều lần sửa.
